Stoicyzm

Otóż ludzie nie wiedzą, czego chcą, chyba tylko w chwili, kiedy chcą. Mówiąc ogólnie, nikt naprzód nie ustala, czego chce lub nie chce. Osąd zmienia się codziennie i przekształca w swe przeciwieństwo, przy czym większość spędza życie jak gdyby na zabawie. Trzymaj się więc tego, czegoś trzymać się zaczął, a może wzniesiesz się bądź to do szczytu, bądź tak wysoko, iż sam tylko będziesz rozumiał, żeś szczytu jeszcze nie osiągnął.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Przychodzimy na świat w korzystnych warunkach, jeśli z nich tylko nie rezygnujemy. Natura postarała się o to, że do szczęśliwego życia nie potrzeba bogatego wyposażenia: każdy się może uczynić szczęśliwym. Rzeczy zewnętrzne mają małe znaczenie i nie mogą oddziaływać ani w jednym, ani w drugim kierunku. Mędrca nie wprawia w pychę sukces, a porażka nie wywołuje w nim przygnębienia; zawsze bowiem dąży do tego, aby najbardziej polegać na sobie, aby z siebie czerpać wszelką radość.

Seneka, O pocieszeniu do matki Helwii

#stoicyzm

Żyjecie tak, jakbyście mieli żyć wiecznie, i nigdy nie przychodzi wam na myśl wasza kruchość, nie zważacie na to, ile czasu już przeminęło. Trwonicie go, jakbyście czerpali z pełnego i nieprzebranego zasobu, gdy tymczasem ten właśnie dzień, który podaruje się czy to jakiemuś człowiekowi, czy to jakiejś sprawie, jest może ostatni. Obawiacie się wszystkiego jako śmiertelni, a pożądacie wszystkiego, jakbyście byli nieśmiertelni.

Seneka, O krótkości życia

#stoicyzm

Jedno ciało jest silniejsze od innego; kilkuosobowa grupa jest silniejsza niż jeden człowiek; złodziej jest silniejszy od tego kto nie jest złodziejem. To właśnie z tego powodu straciłem lampę, ponieważ w kwestii czujności złodziej jest lepszy ode mnie. Ów człowiek zdobył jednak tą lampę, płacąc określoną cenę: stał się dla niej złodziejem, zdradzieckim typem przypominającym dzikie zwierzę. To wydawało mu się atrakcyjnym układem. Niech i tak będzie.

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

Więcej pracy wymaga osiągnięcie tego, byś postanowień swoich dotrzymywał, niż tego, byś takie szlachetne postanowienia robił. Trzeba trwać i z niezmordowaną pilnością wytężać siły tak długo, aż to, co było tylko dobrą wolą, przemieni się w stałe dobre usposobienie naszej duszy. (...) nie powinieneś zawierzać sobie zbyt szybko i zbyt łatwo. Badaj siebie, staraj się z różnych stron poznać.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Je­że­liś wi­dział kiedy rękę od­cię­tą albo nogę, albo głowę od­cię­tą, le­żą­cą gdzieś tam z dala od resz­ty ciała, to w takim po­ło­że­niu sta­wia sam sie­bie czło­wiek – o ile to od niego za­wi­sło – który nie godzi się na to, co go spo­ty­ka w życiu,(...) Jak­byś się sam ode­rwał od jed­no­ści na­ka­za­nej przez na­tu­rę! Jako czło­nek jej bo­wiem uro­dzi­łeś się, a teraz sam sie­bie od­rą­ba­łeś. Ale w tym wy­pad­ku po­dzi­wie­nia godną jest ta oko­licz­ność, że mo­żesz znowu sam sie­bie z nią zjed­no­czyć.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Jest jedno tylko dobro, będące zasadą i podwaliną szczęśliwego żywota: polegać na sobie. Tego zaś człowiek osiągnąć nie może, jeżeli się obawia trudu i nie zalicza, go do tego, co nie jest ani dobre, ani złe. (...) Trud nie jest dobrem. Cóż więc jest dobrem? Nieobawianie się trudu. (...)

Dla dusz szlachetnych trud jest pokrzepieniem. Nie trzeba więc, byś wedle owego dawnego.... [wzoru] twych przodków wybierał to, co chciałbyś, żeby cię spotkało, i czego byś sobie życzył. W ogóle brzydko jest człowiekowi porwanemu przez najszczytniejsze zamierzenia wciąż jeszcze dokuczać bogom prośbami. Na cóż potrzebne ci są modły? Uczyń siebie szczęśliwym sam.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Państwem tym zaś, które masz przed oczami, rządzi natura dokonując różnych przemian: po zachmurzeniu następuje wypogodzenie; morza burzą się, choć były spokojne; wieją zmienne wiatry; za nocą kroczy dzień; część nieba wznosi się, a druga część opada. Wieczne trwanie wszech rzeczy składa się z przeciwieństw. Duch nasz powinien się przystosować do tego prawa. Niech go przestrzega i okazuje mu posłuszeństwo. A cokolwiek się dzieje, niech uważa, iż tak powinno było dziać się, i niechaj nie zachciewa mu się lżyć natury. Najlepiej znosić to, czego nie jesteś w stanie poprawić.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Miecz nazwiesz dobrym nie wtedy, gdy wisi na przetykanym złotem pasie, nie wtedy, gdy pochwa jego jest ozdobiona szlachetnymi kamieniami, lecz wtedy, gdy i ostrze ma nadające się do płatania, i koniec przebijający wszelką zbroję. W przypadku listwy ciesielskiej zależy nie na tym, czy jest piękna, lecz na tym, czy jest prosta. Każda rzecz zyskuje uznanie wedle tego, do czego jest przysposobiona i co stanowi wyłączną jej właściwość. Przeto również i u człowieka nie ma żadnego znaczenia okoliczność, ile roli on uprawia, ile pieniędzy pożycza na lichwę, ilu ludzi go odwiedza, na jak kosztownym wyleguje się łożu, z jak przejrzystej czary popija wino; ma zaś znaczenie, w jakiej mierze jest dobry. A jest dobry istotnie, jeśli ma łatwo pojmujący, prawy i przystosowany do wymogów swojej natury rozum. Nazywa się on cnotą, i ta jest czcigodnym i jedynym dobrem człowieka.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Kiedy coś wzburzy moją duszę nienawykłą do wstrząsów, kiedy dotknie mnie albo jakaś niegodziwość, jak bywa często w życiu każdego człowieka, albo spotka mnie jakieś niewielkie niepowodzenie, albo inne kłopoty małej wagi, wymagające jednak wiele czasu, chronię się w swojej przystani spokoju, i podobnie jak utrudzone zwierzęta, spiesznym krokiem podążam do domu. Postanawiam zamknąć swe życie wśród własnych ścian: „niech mi nikt nie kradnie ani jednego dnia, gdyż nie powetuje mi niczym tak wielkiej straty. Niech moja dusza zajmie się tylko sobą, niech troszczy się tylko o siebie, niech nie czyni niczego, co nie należy do niej, niczego na poklask. Ukochajmy więc spokój, z dala od trosk prywatnych i publicznych”.

Seneka, O spokoju ducha

#stoicyzm

Ludzie ogarnięci gniewem życzą śmierci swym dzieciom, sobie ubóstwa, ruiny całemu domowi, a przy tym twierdzą, że nie gniewają się wcale, tak samo jak szaleńcy nie przyznają się do swego szaleństwa. Stają się dla najserdeczniejszych przyjaciół wrogami, najbliżsi muszą od nich uciekać, zapominają o prawach, z tym tylko wyjątkiem, że prawa wymierzają karę; łatwo się powodują najdrobniejszą błahostką i ani przez rozmowę, ani przysługi czy uprzejmość nie można do nich przystąpić, aby ich uspokoić. Wszystkiego dokonać chcą gwałtem i są gotowi zarówno mieczem wojować, jak i od miecza zginąć. Owładnęła ich bowiem najpotężniejsza siła niszczenia i przewyższająca każdą inną namiętność. Inne przynajmniej wdzierają się z wolna, tej natomiast moc jest błyskawiczna i ogarniająca całą istotę. Ponadto podporządkowuje sobie wszystkie inne namiętności i przezwycięża nawet najpłomienniejsze uczucie miłości. Toteż niejedni w napadzie gniewu przebili na wskroś ukochane osoby, a później leżeli trzymając w objęciach tych, których uśmiercili.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Skoro masz rozum, mieszaj jedno z drugim: ani nie żyw nadziei bez domieszki zwątpienia, ani nie oddawaj się zwątpieniu bez dodatku nadziei.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Są (...) rzeczy, które godzą w mędrca, choć go nie załamują, jak na przykład boleści fizyczne i kalectwo ciała, jak utrata przyjaciół i dzieci, jak klęska pożogą wojny spustoszonej ojczyzny. Nie przeczę, że takie nieszczęścia odczuwa mędrzec, bo przecież nie przypisujemy mu twardości skały, ni stali. Żadna to siła, jeżeli znosisz coś, czego nie czujesz.

Seneka, O niezłomności mędrca

#stoicyzm

Podobnie jak wrastają w nas głęboko wszystkie złe nawyki, jeśli ich nie wykorzenić, kiedy powstają, tak również nasze smutki, żale i samoudręki karmią się w końcu samym utrapieniem, a rozpacz staje się chorobliwą rozkoszą nieszczęśliwej duszy.

Seneka, O pocieszeniu do Marcji

#stoicyzm

(...) wielki spokój zyskuje ten, kto nie baczy na to, co bliźni mówi, czyni lub myśli, ale na to tylko, co sam robi, by było sprawiedliwe.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Gdy umysł jest opanowany przez nadmierną ilość wina, wynurzają się wszystkie złe skłonności, które dotąd były ukryte. Pijaństwo nie powoduje wad, lecz dobywa je na jaw. Wtedy lubieżnik nie szuka nawet pokoju, lecz chuciom swym, o ile go opadły, popuszcza wodze natychmiast. Wtedy wszetecznik przyznaje się i wyjawia swoją chorobę. Wtedy rozpustnik nie powstrzymuje ani języka swego, ani rąk. Wtedy w zarozumialcu wzmaga się jego pycha, w okrutniku jego zaciekłość, w zawistniku jego nieżyczliwość. Słowem, rozrasta się wtedy i występuje na jaw każda przywara.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Dlaczego miałbym próbować dostać się do komnat cezara? Człowiek rozsypuje suszone figi i orzechy: dzieci się na nie rzucają i walczą o nie. Dorośli tego nie robią, ponieważ uważają, że te rzeczy mają zbyt małą wartość. Jeśli jednak ktoś rzuci w podobny sposób muszelki, nie zainteresują się nimi nawet dzieci. Rozdzielane są prowincje? Pozwólmy, by zajęły się tym dzieci. Rozdzielane są stanowiska pretorów i konsulów? Niechaj to dzieci o nie walczą, pozwalają się wykluczyć, zbierają razy, całują dłonie darczyńców i niewolników; dla mnie te rzeczy są niczym suszone figi i orzechy. Co to oznacza? Jeśli nie zdołasz ich zdobyć, gdy cezar je rozsypuje, nie martw się. Jeżeli suszona figa spadnie ci na kolana, weź ją do ręki i zjedz, gdyż w takim stopniu możesz cenić nawet figę. Gdybym jednak miał się schylać, przewracać rywali lub dawać im się powalić, a oprócz tego schlebiać tym, którzy mają dostęp do komnat cezara, czegoś takiego nie jest warta ani suszona figa, ani żadna inna z rzeczy (...).

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

Nie masz czego zazdrościć ludziom, których pospólstwo zwie wielkimi i szczęśliwymi. Nie ma powodu, by poklask pozbawiał cię należytej postawy duchowej i rozsądku. Nie ma powodu, by ktoś tam spod znaku owych pęków rózg, przystrojony purpurą, miał budzić w tobie obrzydzenie do twej spokojności. Nie ma powodu, byś tego, przed kim trzeba schodzić z drogi, miał za szczęśliwszego od siebie, którego rozkaz liktora usuwa z wąskiej ścieżyny. Jeśli chcesz sprawować władzę pożyteczną dla siebie, a nie uciążliwą dla innych, odegnaj swe przywary.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Kto cieszy się z dóbr przypadkowych, wspiera się na kruchych podstawach: radość ta, jak przyszła, tak też odejdzie. Inna jednak, zrodzona sama ze siebie, jest pewna i trwała; wzrasta ona i towarzyszy nam aż do ostatka. Reszta, którą wielbi pospólstwo, to tylko dobra jednodniowe. «Cóż tedy? — zapyta ktoś. — Czy nie przynoszą one żadnego pożytku i nie sprawiają przyjemności?» Któż temu zaprzecza?

Jest tak istotnie, ale pod warunkiem, że to one zależą od nas, a nie my od nich.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Wszak ten, kto ucieka od zajęć i ludzi, kogo wygnało nieszczęście własnych pożądań, kto nie był w stanie patrzeć na innych, szczęśliwszych od siebie, kto ukrył się ze strachu niby jakieś nieśmiałe czy tchórzliwe zwierzę, ten nie żyje dla siebie, lecz — co jest najhaniebniejsze — żyje dla obżarstwa, dla ospałości i rozpusty. Kto nie żyje dla nikogo, przez to samo nie żyje też dla siebie.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm