Stoicyzm

Miecz nazwiesz dobrym nie wtedy, gdy wisi na przetykanym złotem pasie, nie wtedy, gdy pochwa jego jest ozdobiona szlachetnymi kamieniami, lecz wtedy, gdy i ostrze ma nadające się do płatania, i koniec przebijający wszelką zbroję. W przypadku listwy ciesielskiej zależy nie na tym, czy jest piękna, lecz na tym, czy jest prosta. Każda rzecz zyskuje uznanie wedle tego, do czego jest przysposobiona i co stanowi wyłączną jej właściwość. Przeto również i u człowieka nie ma żadnego znaczenia okoliczność, ile roli on uprawia, ile pieniędzy pożycza na lichwę, ilu ludzi go odwiedza, na jak kosztownym wyleguje się łożu, z jak przejrzystej czary popija wino; ma zaś znaczenie, w jakiej mierze jest dobry. A jest dobry istotnie, jeśli ma łatwo pojmujący, prawy i przystosowany do wymogów swojej natury rozum. Nazywa się on cnotą, i ta jest czcigodnym i jedynym dobrem człowieka.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Kiedy coś wzburzy moją duszę nienawykłą do wstrząsów, kiedy dotknie mnie albo jakaś niegodziwość, jak bywa często w życiu każdego człowieka, albo spotka mnie jakieś niewielkie niepowodzenie, albo inne kłopoty małej wagi, wymagające jednak wiele czasu, chronię się w swojej przystani spokoju, i podobnie jak utrudzone zwierzęta, spiesznym krokiem podążam do domu. Postanawiam zamknąć swe życie wśród własnych ścian: „niech mi nikt nie kradnie ani jednego dnia, gdyż nie powetuje mi niczym tak wielkiej straty. Niech moja dusza zajmie się tylko sobą, niech troszczy się tylko o siebie, niech nie czyni niczego, co nie należy do niej, niczego na poklask. Ukochajmy więc spokój, z dala od trosk prywatnych i publicznych”.

Seneka, O spokoju ducha

#stoicyzm

Ludzie ogarnięci gniewem życzą śmierci swym dzieciom, sobie ubóstwa, ruiny całemu domowi, a przy tym twierdzą, że nie gniewają się wcale, tak samo jak szaleńcy nie przyznają się do swego szaleństwa. Stają się dla najserdeczniejszych przyjaciół wrogami, najbliżsi muszą od nich uciekać, zapominają o prawach, z tym tylko wyjątkiem, że prawa wymierzają karę; łatwo się powodują najdrobniejszą błahostką i ani przez rozmowę, ani przysługi czy uprzejmość nie można do nich przystąpić, aby ich uspokoić. Wszystkiego dokonać chcą gwałtem i są gotowi zarówno mieczem wojować, jak i od miecza zginąć. Owładnęła ich bowiem najpotężniejsza siła niszczenia i przewyższająca każdą inną namiętność. Inne przynajmniej wdzierają się z wolna, tej natomiast moc jest błyskawiczna i ogarniająca całą istotę. Ponadto podporządkowuje sobie wszystkie inne namiętności i przezwycięża nawet najpłomienniejsze uczucie miłości. Toteż niejedni w napadzie gniewu przebili na wskroś ukochane osoby, a później leżeli trzymając w objęciach tych, których uśmiercili.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Skoro masz rozum, mieszaj jedno z drugim: ani nie żyw nadziei bez domieszki zwątpienia, ani nie oddawaj się zwątpieniu bez dodatku nadziei.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Są (...) rzeczy, które godzą w mędrca, choć go nie załamują, jak na przykład boleści fizyczne i kalectwo ciała, jak utrata przyjaciół i dzieci, jak klęska pożogą wojny spustoszonej ojczyzny. Nie przeczę, że takie nieszczęścia odczuwa mędrzec, bo przecież nie przypisujemy mu twardości skały, ni stali. Żadna to siła, jeżeli znosisz coś, czego nie czujesz.

Seneka, O niezłomności mędrca

#stoicyzm

Podobnie jak wrastają w nas głęboko wszystkie złe nawyki, jeśli ich nie wykorzenić, kiedy powstają, tak również nasze smutki, żale i samoudręki karmią się w końcu samym utrapieniem, a rozpacz staje się chorobliwą rozkoszą nieszczęśliwej duszy.

Seneka, O pocieszeniu do Marcji

#stoicyzm

(...) wielki spokój zyskuje ten, kto nie baczy na to, co bliźni mówi, czyni lub myśli, ale na to tylko, co sam robi, by było sprawiedliwe.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Gdy umysł jest opanowany przez nadmierną ilość wina, wynurzają się wszystkie złe skłonności, które dotąd były ukryte. Pijaństwo nie powoduje wad, lecz dobywa je na jaw. Wtedy lubieżnik nie szuka nawet pokoju, lecz chuciom swym, o ile go opadły, popuszcza wodze natychmiast. Wtedy wszetecznik przyznaje się i wyjawia swoją chorobę. Wtedy rozpustnik nie powstrzymuje ani języka swego, ani rąk. Wtedy w zarozumialcu wzmaga się jego pycha, w okrutniku jego zaciekłość, w zawistniku jego nieżyczliwość. Słowem, rozrasta się wtedy i występuje na jaw każda przywara.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Dlaczego miałbym próbować dostać się do komnat cezara? Człowiek rozsypuje suszone figi i orzechy: dzieci się na nie rzucają i walczą o nie. Dorośli tego nie robią, ponieważ uważają, że te rzeczy mają zbyt małą wartość. Jeśli jednak ktoś rzuci w podobny sposób muszelki, nie zainteresują się nimi nawet dzieci. Rozdzielane są prowincje? Pozwólmy, by zajęły się tym dzieci. Rozdzielane są stanowiska pretorów i konsulów? Niechaj to dzieci o nie walczą, pozwalają się wykluczyć, zbierają razy, całują dłonie darczyńców i niewolników; dla mnie te rzeczy są niczym suszone figi i orzechy. Co to oznacza? Jeśli nie zdołasz ich zdobyć, gdy cezar je rozsypuje, nie martw się. Jeżeli suszona figa spadnie ci na kolana, weź ją do ręki i zjedz, gdyż w takim stopniu możesz cenić nawet figę. Gdybym jednak miał się schylać, przewracać rywali lub dawać im się powalić, a oprócz tego schlebiać tym, którzy mają dostęp do komnat cezara, czegoś takiego nie jest warta ani suszona figa, ani żadna inna z rzeczy (...).

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

Nie masz czego zazdrościć ludziom, których pospólstwo zwie wielkimi i szczęśliwymi. Nie ma powodu, by poklask pozbawiał cię należytej postawy duchowej i rozsądku. Nie ma powodu, by ktoś tam spod znaku owych pęków rózg, przystrojony purpurą, miał budzić w tobie obrzydzenie do twej spokojności. Nie ma powodu, byś tego, przed kim trzeba schodzić z drogi, miał za szczęśliwszego od siebie, którego rozkaz liktora usuwa z wąskiej ścieżyny. Jeśli chcesz sprawować władzę pożyteczną dla siebie, a nie uciążliwą dla innych, odegnaj swe przywary.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Kto cieszy się z dóbr przypadkowych, wspiera się na kruchych podstawach: radość ta, jak przyszła, tak też odejdzie. Inna jednak, zrodzona sama ze siebie, jest pewna i trwała; wzrasta ona i towarzyszy nam aż do ostatka. Reszta, którą wielbi pospólstwo, to tylko dobra jednodniowe. «Cóż tedy? — zapyta ktoś. — Czy nie przynoszą one żadnego pożytku i nie sprawiają przyjemności?» Któż temu zaprzecza?

Jest tak istotnie, ale pod warunkiem, że to one zależą od nas, a nie my od nich.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Wszak ten, kto ucieka od zajęć i ludzi, kogo wygnało nieszczęście własnych pożądań, kto nie był w stanie patrzeć na innych, szczęśliwszych od siebie, kto ukrył się ze strachu niby jakieś nieśmiałe czy tchórzliwe zwierzę, ten nie żyje dla siebie, lecz — co jest najhaniebniejsze — żyje dla obżarstwa, dla ospałości i rozpusty. Kto nie żyje dla nikogo, przez to samo nie żyje też dla siebie.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Szczęście jest kwestią percepcji.

#stoicyzm #postoicku

Cudze błędy stoją nam przed oczami, za plecami kryjemy swe własne. Stąd pochodzi, że ojciec gorszy od syna surowo karci go za niewczesne biesiady i że niczego nie przebaczy cudzej żądzy rozkoszy rozpustnik, który nie odmawia niczego swej własnej, i że tyran złości się na mordercę, i że świętokradca karze złodzieja za pospolite kradzieże. Wielka część ludzi gniewa się nie na występki, lecz na występnych. Staniemy się bardziej umiarkowani, jeżeli zaczniemy wglądać w swe wnętrze, jeżeli będziemy się radzić własnego sumienia: Czy i my sami nie dopuszczaliśmy się podobnych przewinień? Czy i my sami nie błądziliśmy tak samo? Czy więc wolno nam potępiać te i tamte występki?

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Zaczynając dzień, powiedz sobie: zetknę się z ludźmi natrętnymi, niewdzięcznymi, zuchwałymi, podstępnymi, złośliwymi, niespołecznymi. Wszystkie te wady powstały u nich z powodu braku rozeznania złego i dobrego. Mnie zaś, którym zbadał naturę dobra, że jest piękne, i zła, że jest brzydkie, i naturę człowieka grzeszącego, że jest mi pokrewnym, (...) nikt mi nie może wyrządzić nic złego.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Nikt nie dozna wzgardy od kogo innego, jeśli przedtem sam nie wzgardził sobą. Takiej zniewadze może podlegać tylko dusza nędzna i znikczemniała. Natomiast ten, kto występuje odważnie przeciwko najstraszniejszym klęskom i obala zło, które innych miażdży, ten nawet niedolę przyjmuje jak święty wieniec zasługi, ponieważ taką mamy naturę, że nic nie wywołuje w nas równie wielkiego podziwu jak człowiek w nieszczęściu mężny.

Seneka, O pocieszeniu do matki Helwii

#stoicyzm

(...) podobnie jak rzecz ma się u dzieci, które, kiedy upadną, chciałyby chłostać ziemię i często nawet nie zdają sobie sprawy, dlaczego się złoszczą, ale tylko tak po prostu się złoszczą, bez określonego powodu i bez doznania krzywdy, a przecież nie bez pewnego pozoru krzywdy, a także nie bez pewnego pragnienia zemsty. Radzimy więc sobie z nimi w ten sposób, że je oszukujemy smagając na pozór rózgami ziemię niby za karę i łagodzimy zmyślonymi łzami, jak gdyby ziemia płakała i prosiła o przebaczenie, i tak przez zmyśloną zemstę kładziemy kres płynącemu z fałszywego wyobrażenia gniewowi.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Gdy więc widzisz kogoś, kto podporządkowuje się innej osobie lub schlebia jej wbrew własnej opinii, możesz zdecydowanie stwierdzić, że również ten człowiek nie jest wolny. Te słowa należy wypowiedzieć nie tylko wtedy, gdy taka osoba podejmuje działania z myślą o zapewnieniu sobie czegoś do jedzenia na kolację, ale również wtedy, kiedy zabiega o władzę prowincji lub stanowisko konsula. Tych, którzy postępują w taki sposób ze względu na drobne rzeczy, można nazwać drobnymi niewolnikami; tych, którzy zabiegają o rzeczy wielkie, nazywaj tak jak na to zasługują - wielkimi niewolnikami.

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

Tak się dzieje, że my, którzy jesteśmy w stanie zdławić zło w jego pierwszych zalążkach, staczamy się w zło coraz to większe. Niektórych zniewaga jednego słowa, nie zniesiona z opanowaniem wewnętrznym, rzuciła precz na wygnanie i oto ci, którzy lekkiej obrazy nie chcieli ścierpieć w milczeniu, zostali przygnieceni ciężarem najsroższych męczarni, i kiedy się oburzali, że trochę uszczknięto z ich najpełniejszej wolności, ściągnęli na siebie jarzmo niewoli!

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Przecież gdyby gniew był rzeczywiście czymś dobrym, to czyby nieodłącznie nie musiał towarzyszyć każdemu, kto jest najwaleczniejszy? A jednak najbardziej skore do gniewu są dzieci, starzy i chorzy, i wszystko, co jest niedołężne w przyrodzie, rozgorycza się łatwo.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm