Stoicyzm

Któż umiera bez protestu i jęków? A przecież jest to znak niewdzięczności: nie zadowalać się przeżytym czasem. Jeśli będziesz liczył dni swego życia, zawsze ich będzie mało. Pomyśl że najwyższe dobro nie zależy od czasu. Długi czy krótki on jest, bądź zadowolony! Choćby ci odroczono dzień śmierci, nic to nie znaczy dla twojego szczęścia, ponieważ zwłoka nie czyni życia szczęśliwym, tylko dłuższym. O ileż lepiej jest przyjmować z wdzięcznością przyjemność życia i nie liczyć cudzych lat, lecz należycie cenić swe własne i widzieć w nich zysk.

Seneka, O dobrodziejstwach

#stoicyzm

Wszak to, czego przeraziłeś się jako wiszącej nad twą głową groźby, może nie nastąpi nigdy, a przynajmniej nie nastąpiło dotychczas. Niektóre rzeczy przeto niepokoją nas bardziej, niż powinny, niektóre dręczą wcześniej, niż powinny, niektóre wreszcie nękają, choć wcale nie powinny. Albo więc powiększamy swe zmartwienia, albo sztucznie je sobie stwarzamy, albo też zaczynamy martwić się przed czasem.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

A co dopiero, jeżeli już nie tylko oskarżenia, ale nawet same podejrzenia wprawiają nas w podniecenie i jeśli z powodu wyrazu twarzy i uśmiechu cudzego, tłumacząc je sobie na gorsze, gniewamy się na niewinnych?

I dlatego trzeba brać w obronę, choćby na przekór samemu sobie, człowieka niewinnego, a gniew trzymać w zawieszeniu. Odroczoną bowiem karę można zawsze wykonać, ale raz wykonanej — niepodobna odwołać.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Co szczęśliwy los zesłał ci w darze posiadaj w ten sposób, jakoby nie miało chwilowo swojego właściciela. Z pośpiechem czerpcie rodzicielskie radości ze swych dzieci i nawzajem sami czyńcie radość swoim dzieciom. Bez zwlekania. Doraźnie chłońcie wszelką pociechę. Żadnej gwarancji nie macie na noc dzisiejszą.

Seneka, O pocieszeniu do Marcji

#stoicyzm

Musimy więc walczyć przeciwko pierwszym do gniewu pobudkom. Pobudką do gniewu jest wyobrażenie doznanej krzywdy, któremu nie tak łatwo należy dać wiarę. Co więcej, nawet rzeczom jasnym i oczywistym nie wolno natychmiast ulegać. Niejedno bowiem jest fałszem, chociaż ma wszelkie pozory prawdy.

Należy zawsze zostawić sobie czas do namysłu, a dzień właściwy odsłoni prawdę. Niech uszy nie będą łatwowierne na oskarżenia. Tę słabość natury ludzkiej musimy mieć na uwadze i dobrze ją znać, że mianowicie czego niechętnie słuchamy, w to chętnie wierzymy, a zanim rzecz osądzimy, już się gniewamy.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Przebadaj cały czas życia ludzi zajętych, przyglądnij się, jak długo prowadzą rachunki, jak długo przygotowują zasadzki, jak długo się boją, jak długo nadskakują innym, jak długo im samym się nadskakuje, ile czasu zajmują im własne i cudze sprawy sądowe, ile czasu zabierają im uczty, które już same są obowiązkami, a zobaczysz, do jakiego stopnia ich własne sukcesy i klęski nie pozwalają im znaleźć chwili wytchnienia.

Seneka, O krótkości życia

#stoicyzm

Usta­nie dzia­łal­no­ści, za­ha­mo­wa­nie i jakby śmierć po­pę­dów i zdol­no­ści wy­da­wa­nia sądów nie jest ni­czym złym. A przejdź teraz okre­sy życia: wiek dzie­cin­ny, pa­cho­lę­cy, męski i star­czy. I tych wszel­ka prze­mia­na jest śmier­cią. A czy to strasz­ne? A po­myśl teraz o swym życiu pod opie­ką dziad­ka, a potem matki, a potem ojca. I wiele in­nych roz­łą­czeń, i prze­mian, i zmian znaj­du­jąc, zadaj sobie py­ta­nie: co w tym strasz­ne­go? Tak samo więc ma się rzecz z usta­niem ca­łe­go życia, jego koń­cem i prze­mia­ną.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Ociąganie się i wahanie dowodzą walki wewnętrznej i braku stałości. Dlatego można śmiało stwierdzić, że największym dobrem jest harmonia duszy. Tam bowiem, gdzie zgoda i jedność, muszą być i cnoty : występkom towarzyszy niezgoda.

Seneka, O życiu szczęśliwym

#stoicyzm

Dobrodziejstwa nie można dotknąć ręką: rzecz dzieje się w duszy. Zachodzi ogromna różnica pomiędzy przedmiotem dobrodziejstwa a samym dobrodziejstwem. Dlatego ani złoto, ani srebro, ani nic z tego, co uchodzi za najcenniejsze, nie jest dobrodziejstwem, jest nim jedynie intencja dającego. Lecz ludzie nieświadomi rzeczy zauważają tylko to, co rzuca się w oczy, co przechodzi z rąk do rąk i co można posiadać, natomiast nie cenią tego, co jest rzeczywiście wartościowe i cenne. Te rzeczy, które posiadamy, na które patrzymy, na których skupia się nasza pożądliwość, nietrwałe są, może je zabrać Los albo Krzywda. Ale dobrodziejstwo trwa nawet po stracie przedmiotu, przez który je wyświadczono. Jest to bowiem szlachetny czyn, którego nie zniweczy żadna siła.

Seneka, O dobrodziejstwach

#stoicyzm

Co jest naprawdę ważne? Być w każdej chwili gotowym umrzeć: to czyni człowieka wolnym nie na podstawie prawa rzymskiego, ale prawa natury. Wolny zaś jest ten, kto nie poddał się w niewolę samemu sobie. Taka niewola jest ciągła i niezwalczona, gnębi ludzi z jednakową siłą we dnie i w nocy, bez przerwy i bez wytchnienia. Być swoim własnym niewolnikiem to najsroższa niewola: którą łatwo zrzucić, jeśli przestaniesz domagać się wiele dla siebie, jeśli przestaniesz samemu sobie dawać zapłatę, jeśli (...) powiesz sobie: (...) nie potrzeba mi przecież ani wiele, ani na długo”.

Seneka, O zjawiskach natury

#stoicyzm

Co jest naprawdę ważne? Nie dopuszczać do siebie złych zamysłów, (...) pragnąć – czego pragnienie nie przysparza wrogów – dobrego usposobienia. A zresztą na wszystko, co ludzie bardzo cenią – choćby to nawet był dar przypadku – spoglądać tak, jakby miało odejść tam, skąd przyszło. Co jest naprawdę ważne? Wznieść swego ducha ponad to co podległe Losowi, pamiętać, że jest się człowiekiem, tak aby w szczęściu wiedzieć, że nie będzie długie, i wiedzieć w nieszczęściu, żeś nie jest nieszczęśliwy, jeśli tak nie sądzisz.

Seneka, O zjawiskach natury

#stoicyzm

Następnie nikt nie jest aż tak sędziwy, iżby nie mógł żywić dobrej nadziei na jeszcze jeden dzień bytowania. Jeden dzień zaś — to krok życia. Bo cały żywot nasz składa się z części i zawiera w sobie jak gdyby koła, z których mniejsze obwiedzione są przez coraz to większe. Jest więc jedno, które obejmuje czy też otacza wszystkie pozostałe. Rozciąga się ono od dnia narodzin do dnia śmierci. Jest drugie, które wyodrębnia lata młodzieńcze. Jest takie, które obwodem swym wiąże całe dzieciństwo. Jest dalej każdy rok z osobna, zawierający w sobie wszystkie cztery pory, z których wielokrotnego powtarzania układa się żywot ludzki. Jeszcze ciaśniejszymi kręgami obwiedzione są miesiące. Dni zaś zamknięte są w najmniejszych kołach, chociaż i te ciągną się od początku do końca, od chwili wschodu słońca do zachodu. Dlatego też Heraklit, któremu przydomek nadała ciemność jego mowy, powiedział: «Każdy dzień równy jest wszelkiemu innemu».

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Po przeczytaniu artykułu wrzuconego przez @fonfi wyprodukowałem komentarz, który nadałby się na #postoicku , więc wrzucam.

*

Niemoc decyzyjna

W dzisiejszych czasach sposób korzystania z internetu – w szczególności z portali społecznościowych oraz serwisów streamingowych – jest patologiczny i szkodliwy. Zachłysnęliśmy się technologią, nie zachowując przy tym żadnego umiaru i nie myśląc o konsekwencjach. Jest to użytkowanie mające znamiona nałogu i jest to uzależnienie często dużo trudniejsze do przezwyciężenia niż uzależnienie od alkoholu czy narkotyków, bo te można uznać jednoznacznie za złe i niedające żadnych korzyści.

Opisane w artykule świadome wybieranie urządzeń bez dostępu do sieci wydaje się sprytnym rozwiązaniem, bo po co kopać się z koniem – czyli własną psychiką? Lepiej jest podjąć jednorazową decyzję o korzystaniu z urządzenia z ograniczonym wyborem, niż każdego dnia marnować ograniczony zasób woli na walkę z automatyzmami umysłu przyzwyczajonego do łatwej dopaminy.

Nie jest to wcale nowy problem, bo już Seneka zalecał, by w czytaniu książek zachować umiar i nie czytać wszystkiego jak leci, tylko zatrzymać się na ograniczonej liczbie autorów oraz by wracać do wcześniej przeczytanych już pozycji, zamiast czytać ciągle wychodzące nowości.

Stoicką odpowiedzią na problem niemocy decyzyjnej jest ustalenie i regularne odświeżanie hierarchii wartości. Należy ustalić, co jest w życiu dla nas ważne, i wybrać, co jest ważniejsze od czego. Przy czym trzeba zachować i w tym umiar, żeby tych rzeczy było kilka (cztery lub pięć?). Następnie należy ćwiczyć się w konsekwentnym dokonywaniu wyboru według wcześniej ustalonej hierarchii. Natomiast gdy przyjdzie nam wybierać coś spoza rzeczy dla nas ważnych, należy ustalić sobie ograniczony czas na wybór – minutę albo dwie – po którym dokonujemy wyboru w sposób losowy i akceptujemy, że nie zawsze musimy wybrać coś idealnego.

Można raz na jakiś czas obejrzeć średni film, posłuchać muzyki, na którą niekoniecznie mamy chęć, czy zjeść obiad, który nie do końca będzie nam smakować. A gdy nie potrafimy się zdecydować, jaką muzykę wybrać do sprzątania czy jazdy samochodem, zawsze można nie włączać jej wcale i pobyć w ciszy z własnymi myślami. Albo przy wyborze płytek do łazienki można stwierdzić, że jest to w sumie obojętne, i wybrać losowo któryś z trzech czy czterech wzorów, które nam się podobają, uznając, że zastanawianie się nad tym nie jest warte zaprzątania naszej uwagi – można też taki wybór oddelegować żonie. 😉

Człowiek nigdy nie będzie miał umiaru, jeśli się go nie nauczy. Bogaty nie jest ten, kto ma wiele, lecz ten, kto umie zadowolić się małym. Gdy ludzie dostali wszystko, stali się przez to zniewoleni.

#stoicyzm #psychologia

Musimy poddawać ocenie nasze projekty i przymierzać siły do tego, co mamy zamiar podjąć. Zawsze bowiem wykonawca winien górować siłą nad swoim dziełem: ten, kto dźwiga nadmierne ciężary, zostanie nieuchronnie przygnieciony przez nie. Bywają zresztą przedsiwzięcia nie tyle wielkie, co brzemienne mnogością innych zajęć: i należy uciekać od spraw, z których wynikają nowe i wielorakie zadania, ani nie trzeba zabierać się do takich, z których nie można się swobodnie wycofać. Przykładaj rękę do rzeczy, które możesz doprowadzić do końca albo których ukończenia możesz oczekiwać. I zostaw takie, które w wykonaniu nazbyt się rozrastają ani nie ustają tam, gdzie postanowiłeś.

Seneka, O spokoju ducha

#stoicyzm

(...) nie po­stę­po­wa­nie in­nych drę­czy nas, bo ono za­le­ży od ich woli, ale nasze o nim sądy. Usuń je więc i ze­chciej wy­ko­rze­nić z sie­bie sąd o nim, ja­ko­by ono było czymś strasz­nym, a gniew znik­nie.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

nie zadowalamy się teraźniejszością, natomiast wybiegamy myślami w odległą przyszłość. (...) Dzikie zwierzęta, kiedy widzą niebezpieczeństwa, uciekają; a kiedy już uciekły, znów czują się bezpieczne. My zaś niepokoimy się tak przyszłością, jak i przeszłością. Wiele dóbr naszych wychodzi nam na szkodę, albowiem pamięć wciąż na nowo sprowadza udrękę strachu, a przezorność przewiduje ją też na przyszłość.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

(...) każdy, kto mało ceni życie własne, jest panem życia twojego. Przypomnij sobie przykłady tych, którzy zginęli wskutek zdrady domowników, ulegając bądź jawnemu gwałtowi, bądź podstępowi, a zrozumiesz, iż od gniewu niewolników padło wcale nie mniej ludzi aniżeli od gniewu władców. Co cię obchodzi więc, jak potężny jest ten, kogo się lękasz, skoro rzecz, o którą się lękasz, znajduje się w mocy każdego? Jeśli przypadkiem wpadniesz w ręce nieprzyjaciół, zwycięzca każe cię prowadzić na śmierć, to znaczy tam, dokąd przecież i tak dojdziesz. Dlaczegoż tedy zwodzisz sam siebie i teraz dopiero widzisz to, czemu podlegałeś od dawna? Mówię ci: wiodą cię na śmierć już od chwili, gdyś się narodził.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Cóż w tym niezwykłego, że umiera człowiek, którego całe życie nie jest niczym innym jak tylko drogą ku śmierci?

Seneka, O pocieszeniu do Polibusza

#stoicyzm

Wsku­tek prze­mia­ny jej czę­ści wszech­świat cały trwa za­wsze mło­dym i świe­żym. A wszyst­ko, co jest ko­rzyst­ne dla ca­ło­ści, jest pięk­ne i w porę się dzie­je. Usta­nie więc życia nie jest złe dla ni­ko­go, bo i hańby nie przy­no­si, zwłasz­cza że od wy­bo­ru nie za­wi­sło i nie sprze­ci­wia się dobru spo­łecz­ne­mu. Ow­szem jest ono dobre i ko­rzyst­ne, zwłasz­cza że dla ca­ło­ści jest w porę i ko­rzyst­ne, i z nią zhar­mo­ni­zo­wa­ne.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Co więcej, gniew – pomijając już jego bezpośrednie następstwa, jak straty, podstępy, ciągły niepokój w wyniku wzajemnych konfliktów – ponosi karę, kiedy ją wymierza. Zapiera się bowiem natury ludzkiej: ona wzywa do miłości, on do nienawiści; ona każe pomagać, on – szkodzić. Poza tym, chociaż gniewne oburzenie pochodzi z nadmiernej godności własnej i wydaje się przejawem wielkiego ducha, w istocie jest czymś nędznym i ciasnym. Każdy bowiem jest mniejszy od tego, kogo ma za swego wzgardziciela. Tymczasem duch naprawdę wielki, znający swą prawdziwą wartość, nie dochodzi krzywdy, ponieważ jej nie odczuwa.

Jak odskakują pociski od twardej powierzchni i jak odbija się bólem rąbanie w lity materiał, tak żadna krzywda nie doprowadzi do tego, aby ją odczuł ów wielki duch, bo jest bardziej krucha niż cel, w który godzi.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm