Starsze niż miasta, starsze niż język. 10 najstarszych przedmiotów zrobionych ludzką ręką

* Archeologia opiera się głównie na trwałych materiałach (kamień, kości), co utrudnia pełne odtworzenie historii technologii i rozwoju.

* Kamienne narzędzia z Lomekwi (3,3 mln lat) to najstarsze znane artefakty, świadczące o celowym wytwarzaniu i planowaniu technologicznym jeszcze przed pojawieniem się Homo sapiens.

* Narzędzia olduwajskie z Gona (2,6-2,5 mln lat) to proste odłupki z ostrymi krawędziami, które zrewolucjonizowały dietę wczesnych homininów, umożliwiając dostęp do mięsa i szpiku.

* Pięściak aszelski z Kokiselei (1,76 mln lat) pokazuje zaawansowane planowanie, "myślenie formą" i rozwój umiejętności przestrzennych, stanowiąc dowód na trwałość tradycji technologicznej.

* Drewniane oszczepy ze Schöningen (ok. 300 tys. lat) to dowód na zaawansowane projektowanie broni i zespołowe, technologiczne podejście do polowania, pomimo dyskusji o ich dokładnym wieku.

* Neandertalczycy używali dziegciu brzozowego jako kleju (ok. 200 tys. lat temu), co świadczy o kontrolowanej obróbce ognia i umożliwiło tworzenie złożonych narzędzi.

* Paciorki z muszli ze Skhūl/Qafzeh (ok. 100 tys. lat) są najstarszymi ozdobami, wskazującymi na pojawienie się myślenia symbolicznego i komunikacji społecznej.

* Zestaw do produkcji ochry z Blombos (ok. 100 tys. lat) to dowód na świadome wytwarzanie pigmentu według "receptury", zarządzanie zasobami i planowanie wykraczające poza doraźne potrzeby.

* Sznurek z Abri du Maras (ok. 50 tys. lat) to rzadki dowód na technologię włókienniczą Neandertalczyków, która umożliwiała wiązanie, dźwiganie i budowanie złożonych narzędzi.

* Igła z oczkiem z Denisowej Jaskini (ok. 50 tys. lat) to dowód na zaawansowane szycie, niezbędne do tworzenia dopasowanych ubrań i przetrwania w zimnym klimacie.