Trajektoria fiskalna Polski: ryzyko poważnego kryzysu finansowego!

### Polska prowadzi od 10 lat bardzo złą politykę fiskalną, której skutki w horyzoncie 3-4 lat mogą okazać się znacznie poważniejsze niż sugerują bieżące komunikaty.

Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2025 r. wyniósł około 7,2-7,3 proc. PKB- jeden z najwyższych wyników w Unii Europejskiej. Dług według metodologii unijnej (EDP) osiągnął 59,7 proc. PKB na koniec 2025 r. i już w pierwszym kwartale 2026 r. przekroczył 61,6 proc. PKB. Relacja ta rośnie w tempie niespotykanym od dekad, a strukturalna nierównowaga między wydatkami a wpływami utrwala się.

### Mechanizm narastania nierównowagi

Źródłem problemu nie jest jednorazowy szok, lecz trwałe przesunięcie struktury wydatków publicznych. Turbo wzrost deficytu od 2020 r. wynika niemal wyłącznie ze strony wydatkowej: zwiększonych transferów socjalnych, podwyżek wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz gwałtownego, a wręcz sabotującego- wzrostu nakładów obronnych (przekraczających 4.5 proc. PKB ). Dochody rosną, lecz o wiele wolniej. W efekcie deficyt pierwotny pozostaje bardzo wysoki, a rosnące koszty obsługi powiekszającego się długu, systematycznie zwiększają udział w budżecie.

Projekcje instytucji międzynarodowych są "zbieżne". Międzynarodowy Fundusz Walutowy szacuje, że przy kontynuacji obecnej polityki dług sektora general government osiągnie około 80-85% PKB w 2030-2031 r. Komisja Europejska i inne ośrodki analityczne wskazują na ścieżkę prowadzącą do 65-70 proc. PKB już w 2027–2028 r. i dalszy wzrost w kolejnych latach. Krajowa definicja długu (PDP) pozostaje niższa dzięki wyłączeniu części funduszy celowych, jednak różnica między definicjami krajową a unijną poszerza się, co osłabia skuteczność krajowych progów ostrożnościowych.

###
Ścieżka do 2031 roku

Przy utrzymaniu deficytów na poziomie 5.5–7 proc. PKB w najbliższych latach, nawet przy nominalnym (optymistycznym) wzroście PKB rzędu 3.5-3.8 procent., relacja długu do produktu będzie nadal rosła. Efekt kuli śnieżnej staje się coraz bardziej realny: rosnące koszty odsetek ograniczają przestrzeń na wydatki produktywne, a rynki finansowe zaczynają wyceniać wyższe premie za ryzyko. W horyzoncie 2029–2031 Polska zbliży się do poziomów zadłużenia, przy których wiele gospodarek o podobnym profilu doświadczało zaostrzenia warunków finansowania, obniżek ratingów lub konieczności gwałtownej korekty fiskalnej.

Dodatkowym czynnikiem ryzyka jest struktura demograficzna. Spadek liczby osób w wieku produkcyjnym ograniczy potencjalne tempo wzrostu i wpływy podatkowe, podczas gdy wydatki emerytalne i zdrowotne będą rosły. Po wyczerpaniu impulsu z funduszy unijnych (w tym części pożyczkowej KPO) wzrost gospodarczy prawdopodobnie obniży się w kierunku 2 proc., co pogorszy dynamikę długu.

###
Potencjalne konsekwencje kryzysu

Scenariusz krachu nie musi przybrać formy bankructwa państwa. Bardziej prawdopodobny jest proces stopniowej utraty wiarygodności fiskalnej: wzrost rentowności obligacji skarbowych, ograniczenie dostępu do tanich źródeł finansowania, presja na deprecjację złotego oraz konieczność gwałtownego cięcia wydatków i wypłat oraz podwyżek podatków np VAT o 8 punktów procentowych w najmniej dogodnym momencie cyklu, żeby awaryjnie utrzymać wydolność systemową.
Historyczne doświadczenia gospodarek, które pozwalały na wieloletnie utrzymywanie wysokich deficytów pierwotnych przy rosnącym zadłużeniu, wskazują, że punkt zwrotny często nadchodzi nagle- gdy inwestorzy uznają, że trajektoria stała się nie do utrzymania.

Polityczna zdolność do korekty pozostaje ograniczona. Wybory parlamentarne 2027 r. zmniejszają skłonność do podejmowania trudnych decyzji, a część wydatków (obrona, indeksacja świadczeń, wynagrodzenia) ma charakter sztywny lub politycznie chroniony. Opóźnianie konsolidacji zwiększa skalę koniecznej korekty w przyszłości.

###
Oznacza to nie tylko ograniczenie tempa wzrostu wydatków, lecz również ich restrukturyzację: przesunięcie środków z transferów o niskiej efektywności ekonomicznej na inwestycje zwiększające potencjał produkcyjny oraz racjonalizację wydatków bieżących. Bez takiej korekty ryzyko poważnego krachu fiskalnego w okolicach 2030-2031 r. przestaje być scenariuszem skrajnym, a staje się realną konsekwencją kontynuacji obecnego tempa zadłużania.