#historiazpaszkom

1932 "Madonna z karabinem maszynowym" - Kārlis Padegs (1911 — 1940)
Obraz łotewski.

Krótkie życie autora (przerwane przez gruźlicę) przypadło na cały okres niepodległości Łotwy (1918-1940) powstałej na zgliszczach Imperium Rosyjskiego i wchłoniętej po 22 latach przez ZSRR. Pan Kārlis lubował się w ekspresjonizmie, surrealizmie i dandysowskim podejściu do życia. Wśród jego prac uwagę zwracają szczególnie te antywojenne.

>"Jest teraz rok 1934. To znaczy: była Wojna Światowa - i już o niej zapomniano. Tylko inwalida spaceruje bulwarem jak trofeum wyjęte z muzeum. I nic nas to nie obchodzi, nic nowego. [...] Tak, ten outsider, który marzy o Narcyzie i zdemoralizowanej Madonnie, nie zapomina o inwalidzie. Pokazuje go razem z wyrafinowanym Dorianem Grayem, miłośnikiem Don Juana, pokazuje - dlaczego?
>Dla ostrego kontrastu, by nawet najbardziej uparci zrozumieli, że światu wystarczy 12 996 117 poległych i 5 669 000 niepełnosprawnych, oni jeszcze nie umarli, a my nie chcemy nowych."
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne #lotwa

1828 "Wystawa sztuk pięknych w Warszawie w 1828 roku" - Wincenty Kasprzycki (1802-1849)
Kolejny przykład "fotografii" wykonanej pędzlem.

Pan Wincenty - pejzażysta i litograf - udokumentował na półtnie wystawę trwającą od maja do lipca 1828 r. na tyle prędko, że obraz zdążył jeszcze zostać włączonym do ekspozycji, zachwycając zwiedzających. Wszystko jest wiernie oddane - rzeczywiste obrazy i malarze rozpoznawalni przez historyków sztuki, stroje, kolejność wieszania obrazów (dół - pejzaże, środek - martwa natura i wnętrza, góra - religijne i portrety).

Wystawa ma miejsce w jednym z gabinetów Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego (1816-1830) - pierwszego UW.
W 1830 r. car Mikołaj I zmienił nazwę na "Uniwersytet Królewsko-Aleksandrowski" chcąc upamiętnić swego zmarłego brata Aleksandra I (jego poprzednika u władzy) i tym samym podeprzeć jego dziedzictwem swój własny autorytet.
Po upadku powstania listopadowego (1830-1831) Uniwersytet zlikwidowano, a większość bibliotecznych zbiorów UW zostało wywiezionych do Petersburga.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

1903 "Phryné" - José Frappa (1854 - 1904)
Obraz francuski, z dedykacją dla nadwornego memiarza @CzosnkowySmok ( ͡° ͜ʖ ͡°)

Fryne to szalenie wdzięczny motyw pod malowanie i rzeźbienie gołej baby od tysiącleci.
Ta grecka hetera (wykształcona, bogata prostytutka o wysokim statusie społecznym) z IV wieku przed Chrystusem według przekazów była niezwykle piękna, błyskotliwa i pożądana przez grecką śmietankę intelektualną. Romans z rzeźbiarzem Praksytelesem zaowocował powstawaniem posągów na podstawie jej ciała i rysów twarzy, np. Afrodyty knidyjskiej, która była jednym z pierwszych kobiecych aktów w rzeźbie greckiej - dotychczas dominowali nadzy mężczyźni.

Scena z obrazu to anegdota, która przewija się wiekami przez źródła w różnych wersjach:
Fryne została postawiona przed ateńskim sądem pod zarzutem bezbożności (interpretowanej różnorako), a jej oskarżycielem miał być były kochanek Euthios - oburzony odrzuceniem lub cennikiem Fryne. Zagrożonej śmiercią lub wygnaniem bronił Hyperejdes piękną przemową, która będzie ceniona przez następne pokolenia retoryków.
I teraz ważne - wg różnych przekazów albo Hyperejdes, albo sama Fryne uznała, że sztuka oratorska może nie wystarczyć do przekonania sędziów, więc wyciągnięto asa z rękawa - obnażono jej piersi. Wobec tak mocnego argumentu nie dało się już nic zrobić - Fryne została uwolniona od zarzutu i puszczona wolno.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

1899 "Smutne dziedzictwo!" (hiszp. ¡Triste herencia!) _-_ Joaquín Sorolla y Bastida (1863-1923)
Dzisiej España!

Pan Joaquín - jak Malczewski - narobił ok. 2000 prac, więc trudno streścić jego twórczość. Siedział m.in. w realizmie, naturalizmie, impresjonizmie, awangardzie. W latach 1910. będzie podróżował po Hiszpanii, dokumentując zwyczaje i tradycje regionalne, a z innej beczki dorobi się np. ogromnej liczby marin (obrazów o tematyce morskiej).

Poniższy obraz wielki jak stodoła (2.1 m × 2.85 m) jest jednym z dość wczesnych. Powstał podczas mieszkania pana Joaquína w domowej Walencji nad Morzem Śródziemnym i jest właściwie rodzajem malarskiej fotografii:
>Pewnego ranka byłem zajęty szkicowaniem walenckich rybaków, kiedy w oddali, blisko morza, dostrzegłem grupę nagich dzieci oraz, w niewielkiej odległości od nich, postać samotnego księdza. Były to dzieci Szpitala San Juan de Dios, odpady społeczeństwa, niewidome, szalone, słabe lub trędowate. Nie muszę dodawać, że obecność tych nieszczęśników wywarła na mnie bolesne wrażenie. Nie marnując chwili, poprosiłem i uzyskałem od dyrektora Szpitala niezbędne zezwolenie na pracę w terenie i skopiowanie tego obrazu z życia.
Pana Sorollę też życie wcześnie doświadczyło - mając 2 lata, stracił oboje rodziców w fali epidemii cholery.
#malarstwo #historiazpaszkom #ciekawostkihistoryczne

1902 "Śmierć" - Jacek Malczewski (1854 - 1929)
Symbolizm Malczewskiego wszyscy znajo, ale trudno - ponad 1000 obrazów z +50 lat twórczości, więc jest z czego wybierać.
#historiazpaszkom #malarstwo

1856 Niewidoma dziewczyna ("The Blind Girl ") - John Everett Millais (1829 – 1896)
Obraz angielskiego malarza z miasteczkiem Winchelsea w tle.
Dwie wędrowne żebraczki, w tym miedzianowłosa z koncertyną (rodzaj harmonii) i zawieszką z napisem "Pity the Blind" - "okaż współczucie ślepej".
Po wiki krążą słuchy, że pierwotnie Pan John omyłkowo namalował obie tęcze w tej samej kolejności kolorystycznej - dopiero na pierwszej wystawie w 1856 r. uświadomiono mu, że fizyka tęcz wtórnych tak nie działa; autor poprawił swój błąd i już jest git.
#historiazpaszkom #malarstwo

1890 "Strzyżenie baranów" ("Shearing the Rams") - Tom Roberts (1856–1931)
Australia, proszę Państwa:

* XIX wiek to czas powolnego powstawania australijskiego społeczeństwa - od 5 tys. w 1800 r. do 3,7 mln w 1900 r. Obecnie populacja wynosi koło 27 mln.
* Jako że obraz kipi męskością, warto wspomnieć o australijskim XIX-wiecznym problemie - sporym niedoborze kobiet. Od Europy kontynent dzieliło kilka miesięcy morskiej podróży, więc wyrównać to nie takie hop-siup; stale wypatrywano statków z dostawami kobiet i skarżono się, że zsyłane są im jakieś nędzne wybrakowane, a to że urzędnicy i oficerowie mieli prawo zaklepać sobie najlepsze doprowadzało czasem do burd. Zdarzało się też, że kobiety zwyczajnie porywano lub je kupowano - z braku laku nawet te chrome, brzydkie, zesłane jako złodziejki czy prostytutki. Nowa fala mężczyzn-imigrantów po odkryciu złota w 1851 r. pogorszyła sprawę i dopiero pod koniec wieku proporcje zaczęły się poprawiać.
* W czas powstania obrazu hodowla owiec i przemysł wokół wełny odgrywały ważną rolę w gospodarce kraju - stąd też najpewniej obranie takiej tematyki. Pan Roberts - autor obrazu - był członkiem pierwszego ważnego australijskiego ruchu artystycznego Heidelberg School - łączył on impresjonizm, naturalizm, uchwycanie specyfiki australijskiej i częste malowanie w plenerze (fr. en plein air)

#historiazpaszkom #malarstwo #australia

1869 W święto Matki Boskiej Zielnej - Aleksander Kotsis (1836-1877)
Malarz chłopskiego pochodzenia spod Krakowa związany mocno ze wsią i podhalem, więc w tle - jak i na innych jego obrazach - pewnie te rejony.

Samo święto głównie dziś znane jako "Wniebowzięcie NMP" (dzień wolny od pracy 15. sierpnia).
"Zielność" pochodzi ze średniowiecznej legendy, wg której trzeciego dnia po śmierci Maryi apostołowie w jej grobie zamiast ciała znaleźli tylko zioła i kwiaty. I wiadomo - jak to zwykle, religia wpasowała się w istniejące już pogańskie obchody, dodając tylko lub podmieniając kilka elementów.

O roli bukietu trzymanego przez dziewczynkę:
>W tym dniu we wszystkich kościołach święci się płody ziemi, a przede wszystkim dojrzałe zboża i zioła, warzywa i owoce, związane w bukiet. [...] Do bukietu wkładano zioła o właściwościach leczniczych: bylicę, macierzankę, miętę, piołun, chaber, kopytnik i krwawnik; kwiaty polne i ogrodowe, kłosy zbóż, len, makówki i konopie, warzywa i owoce: marchew, jabłko, gałązkę z późnymi wiśniami, gałązki leszczynowe z orzechami.
>
>Powszechnie wierzono, że bukiet poświęcony w kościele nabierał niezwykłych właściwości zabezpieczających i leczniczych. Zioła z niego wykorzystywano w leczeniu ludzi i zwierząt gospodarskich, okadzano nimi izbę i obejście dla ochrony przed burzą, pożarem i epidemią lub po to, by diabeł nie kusił. Poświęcone wiązanki przechowywano za świętymi obrazami, obok wianków z Bożego Ciała nad drzwiami wejściowymi, czy na ścianie frontowej, na strychu, w oborach koło okna, w sąsiekach stodoły. Zatknięte na polu chroniło przed piorunami i robakami, umieszczone w stodołach przed myszami.
>
>Wiązanki wykorzystywano także w celach leczniczych. Najczęściej zioła stosowano razem, bez względu na to, jakie gatunki się w nich znajdowały, bez względu na rodzaj choroby – ważne było to, że zostały poświęcone w dniu Matki Boskiej Zielnej. Zdarzało się jednak, że poszczególne rośliny z bukietu miały swoje konkretne przeznaczenie, np.: marchew przy żółtaczce, jabłka przy bólach zębów i gardła, główki kapusty stosowano w weterynarii, mak na bezsenność.
- Dorota Jasnowska, kustosz w Dziale Folkloru i Ceramiki Muzeum Etnograficznego
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

1517 Śmierć i dziewczyna - Hans Baldung (1484/5-1545)
Dzisiej odwiedzamy somsiada - Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego.

Poniżej przykład renesansowego motywu z udziałem personifikacji śmierci i młodej dziewczyny, w którym łączono późnośredniowieczne Danse Macabre z erotycznym podtekstem; szczególnie popularny był w renesansie niemieckim, a następnie został wygrzebany z powrotem przez XIX-wiecznych niemieckich romantyków.
Na obrazie Śmierć wskazuje na grób, a napis na górze "Hie must du yn" tj. "masz tu wleźć" podaje jasne instrukcje. Mnie tu zachwycają włosy - zarówno złote na głowie, jak i łonowe! Rzadka gratka w sztuce.
Z wydarzeń pobocznych - w tym samym roku (1517) Luther ogłosił 95 swoich tez, a w Rzeczypospolitej rządził Zygmunt Stary co jeszcze nie był stary.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

Proszę zmienić skarpety na kościołowe, bo wchodzimy do katedry św. Pawła w Londynie, gdzie znajduje się
1904 Światłość świata (wersja trzecia) - William Holman Hunt (1827–1910)

Mój ulubiony Jezus ze wszystkich Jezusów, a przy okazji takie brytyjskie "Jezu Ufam Tobie" pod względem popularności. Powstały trzy bardzo podobne wersje różniące się głównie rozmiarem, nasyceniem kolorów i datą wykonania - pierwsza powstała pół wieku wcześniej tj. w 1854 r..
Całość mocno alegoryczna na biblijnym ustępie:
>Oto stoję u drzwi i kołaczę:
>jeśli kto posłyszy mój głos i drzwi otworzy,
>wejdę do niego i będę z nim wieczerzał,
>a on ze Mną. [Ap 3,20]
Dzieło opanowało wiktoriański świat - przez dekady kopiowano je i reprodukowano tysiącami do kościołów i domów, służyło za inspirację muzykom i pisarzom. W latach 1905–1907 poniższa największa wersja miała nawet tournée po UK i koloniach brytyjskich - Kanadzie, Australii (gdzie obraz zrobił największe wrażenie i twierdzono, że zobaczyło go 4/5 populacji Australii) oraz Południowej Afryce.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

1892 Rynek Starego Miasta w Warszawie nocą - Józef Pankiewicz (1866-1940)
We wczesnych latach 1890. przez twórczość pana Józefa - przyszłego profesora ASP w Krakowie - przewijał się impresjonizm zaczerpnięty z pobytu w Paryżu. Poniżej ładny jego przykład w nokturnowym wydaniu (z łac. nocturnus – nocny). A przyjęty został średnio - wiele osób z kręgów artystycznych, w tym polskich, nie potrafiło przekonać się do wartości sztuki nowej, odbiegającej od dotychczasowego standardu.
#historiazpaszkom #malarstwo #warszawa

1878 Październik - Jules Bastien-Lepage (1848 - 1884)
Nim znów zaśpię: śliczny realizm na tle domowej wioski autora Damvillers we Francji.
Tu całkiem pozytywnie - zwykle przedstawiał w niej miejscową biedotę wymęczoną pracą i warunkami życia, czym zyskał sobie sławę prekursora wyłaniającego się nurtu naturalizmu.
#historiazpaszkom #malarstwo

1871 Żółta febra w Buenos Aires - Juan Manuel Blanes (1830-1901)
Obraz malarza urugwajskiego zainspirowany wybuchem twającej pół roku epidemii żółtej gorączki (1871) w pobliskim mu Buenos Aires.

Pierwszy argentyński spis ludności (1869) wskazuje, że Buenos Aires miało wówczas ok. 178 tys. populacji tj. taki mniejszy Radom - obecnie aglomerację zamieszkuje powyżej 15 milionów.
Tropikalna choroba miała używanie w mieście bez kanalizacji, bieżącej wody, pełnej wąskich ulic zalanych odchodami i slumsów. W panice jedna trzecia ludności zbiegła z miasta, zamykały się biznesy i instytucje. Szukając winnych, m.in. zrzucano niesłusznie winę na Włochów (1/4 mieszkańców miasta), którzy jakoby przywlekli chorobę z Europy. Wkrótce szpitale i sierocińce były przepełnione, a pogrzeby z drewnianymi trumnami musiały ustąpić pośpiesznemu wrzucaniu ciał w masowe groby. W pomoc szczególnie zaangażowani byli lekarze i duchowieństwo.
Epidemia w mieście pochłonęła kilkanaście tysięcy ofiar, a poniższy obraz został ciepło przyjęty jako ich upamiętnienie.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

1910 Targ niewolników - Otto Pilny (1866-1936)

Obraz czesko-szwajcarskiego artysty zafascynowanego północnoafrykańskim Orientem.
Podróże karawanami, wtapianie się w beduińską społeczność i kilkuletni pobyt w Egipcie jako nadworny malarz dawały mu dobry materiał pod pędzel. Niewolnictwo jak najbardziej jeszcze hula po muzułmańskim świecie, ale bardziej niż na targ wygląda to na typowy w sztuce motyw prezentowania (pół)nagich niewolnic w imię zasady :
>Pretekst żeby gołe baby malować zawsze się znajdzie. - @Opornik
#historiazpaszkom #malarstwo

1848 Podróż poślubna w Hardanger - Hans Gude oraz Adolph Tidemand
Klasyczek norweskiego romantycznego nacjonalizmu.

Lata 1840. w Europie to czas wielkiego rozbudzenia narodowego z kulminacją w rewolucyjnej Wiośnie Ludów (1848-1849).
Norwegii - a właściwie Zjednoczonego Królestwa Szwecji i Norwegii (1814-1905) rewolucja nie sięgnęła, za to wspólne europejskie prądy umysłowe jak najbardziej.

Norweskie Nasjonalromantikken (1840-1867) to jak w reszcie Europy fascynacja ideą narodu, którego źródła szczególnie wypatrywano wśród wiejskiej społeczności: zbierano ludowe baśnie i pieśni, szczycono się rodzimymi tradycjami i krajobrazem, prowadzono badania nad językiem ojczystym i nierzadko podejmowano próby "oczyszczania" go z obcych naleciałości. W tym właśnie okresie Ivar Aasen podjął studia nad dialektami zachodnionorweskich wsi i opracował Nynorsk - "nowonorweski" wariant języka pisanego stworzony w opozycji do miejskiego, przesiąkniętego duńszczyzną Bokmål (używanego obecnie przez ok. 85-90% Norwegów). Oba są obecnie oficjalnymi standardami piśmienniczymi Królestwa Norwegii.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne #norwegia

1636 Palacze -Adriaen Brouwer (ok. 1605 – 1638)
Autoportret flamandzkiego artysty z kolegami malarzami na popijawie.
Pan Adriaen był hulaką, zawadiaką, miał epizod więzienny i wypić lubił - a to nie koniec jego zalet! Dzięki temu mógł wiernie przedstawiać życie niższych warstw społecznych w tawernach, przy grze w karty, bijatykach, podcieraniu tyłka dziecku.

Jesteśmy w złotym wieku Niderlandów (ok. 1588-1672), a wraz z nim w złotym wieku niderlandzkiego malarstwa. Na tym małym obszarze powstają rocznie tysiące obrazów, dzięki czemu każdy finansowo może sobie pozwolić na powieszenie kilku w domu i wymienianie się nimi jak karteczkami. Obrazy Brouwera były szczególnie cenione i kolekcjonowane m.in. przez jego niderlandzkiego rówieśnika Rembrandta oraz starszego o 30 lat flamandzkiego Rubensa.
Zmarł przedwcześnie - według jednych od nadużywania alkoholu, według drugich - od zarazy.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

1933 Wiosna. Wnętrze pracowni artysty - Leon Wyczółkowski (1852-1936)
Kawał życia - od powstania styczniowego w dzieciństwie (1863-1864) po IWŚ, odzyskanie niepodległości i rosnące napięcie przed kolejną. Kawał twórczości - od nauk malarstwa historycznego i religijnego pod Gersonem i Janem Matejką po inspiracje impresjonistyczne Monetem.
Był wszędzie, spotkał każdego, stworzył kilkaset prac w najróżniejszych technikach.
Z notatek autora:
>Wiosna w Gościeradzu, maj 1931 Okno. firanki, renkloda kwitnąca. Studia okna otwartego z widokiem na ogród, odchylona firanka, fotel. Tam to gra białość i zieleń. Na wsi z mojego pokoju. Wiosna wchodzi ze swym zapachem i podmuchem. O tej wiośnie chcę śnić w grobie. [...]
#historiazpaszkom #malarstwo

4/30 Dzisiej USA:
1863 The Lord Is My Shepherd (Pan jest pasterzem moim) - Eastman Johnson (1824-1906)

Poniższy obraz został namalowany w trakcie Wojny Secesyjnej (1861–1865) niedługo po ogłoszeniu Proklamacji Emancypacji (1862) znoszącej niewolnictwo w południowych stanach. Biblia jest otwarta przy początku, najpewniej na Księdze Wyjścia opowiadającej o wyzwoleniu Izraelitów z niewoli egipskiej - przyrównywanie obu niewoli i błaganie Boga o wyzwolenie to wówczas częsty motyw. Niebieskie wdzianko na krześle sugeruje, iż czytający może przynależeć do USCT (United States Colored Troops) walcząc po stronie Północy.

W związku z tym warto przypomnieć:

* Afro-Amerykanie stanowili 10% armii Unii tj. ok. 180 tysięcy
* Czarnoskóra społeczność była bardzo religijna i mocno zżyta przez wspólny ciężki los. Przez wieki niewoli rozwinął się gatunek chrześcijańskiej muzyki Negro Spirituals, która - przekazywana z pokolenia na pokolenie w analfabetycznym środowisku poprzez wspólne śpiewanie - szerzyła wiedzę religijną i niosła pokrzepienie. Nic więc dziwnego, że w wojennej fali zmian ogrom czarnoskórych garnął się do nauki czytania, by być w stanie czytać Biblię. Pomagali im w tym zarówno inni czarnoskórzy jak i misjonarze i zwykli biali cywile z północnych stanów, którzy chcieli nieść pomoc lub uważali to za swój chrześcijański obowiązek.

#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

3/30 Seria obrazów francuskiego malarza-rzeźbiarza z lat 1890., na czele najsławniejsza
1896 Prawda wychodzi ze studni uzbrojona w _martinet by ukarać ludzkość_ - Jean-Léon Gérôme (1824-1904)
Muszę spać więc krótko, a sam pan Żą-Leą ma tak potężny dorobek, że pewnie jeszcze tu wróci.
Sam motyw (nagiej) prawdy w studni został zainspirowany aforyzmem Demokryta (460 p.n.e. – 370 p.n.e.):
>"w rzeczywistości nie wiemy nic, bo prawda leży w otchłani"
"Co autor (malarz) miał na myśli" - pozostaje zagadką. Dawniej podejrzewano aluzję do wrzącej ówczas we Francji Sprawy Dreyfusa (1894-1906), obecnie historycy sztuki skłaniają się ku silnej dezaprobacie Jean-Léona - hardego konserwatywnego artysty akademickiego - do nowoczesnych wymysłów impresjonistów.
#historiazpaszkom #malarstwo #ciekawostkihistoryczne

2/30 #historiazpaszkom
1883 Na morzu - Albert Edelfelt (1854 – 1905)
Dzisiej Finlandia. Życie autora przebiegało między ojczyzną tj. Wielkim Księstwem Finlandii wchodzącym w skład Imperium Rosyjskiego a centrum świata - Paryżem. Dzięki temu miał okazję, by dokumentować zarówno miejskie życie paryskie jak i rustykalną codzienność swojego kraju.
Przełom XIX i XX wieku dla Finów to nie tylko okres wzmożonej rusyfikacji, ale i piękny złoty wiek fińskiej sztuki, a szczególnie malarstwa. Tym bardziej - w uporze przy swej autonomii i tożsamości powstawało wiele dzieł w nurcie romantycznego nacjonalizmu; sięgano też po historię, folklor, życie ludności i piękno krajobrazu.
Międzynarodowe zainteresowanie fińska kultura zdobyła dzięki wielkiej Wystawie Światowej w Paryżu (1900r.), na której można było się z nią zapoznać w jej własnym pawilonie - był tam także inny obraz Edelfelta, gdzie nowotestamentowa scena z Chrystusem zostaje przeniesiona na Północ.
#malarstwo #ciekawostkihistoryczne