OWCA (O Wschodniej i Centralnej Azji), wrzesień 2026, Azja Centralna (i elementy Azji Południowej)

Witam serdecznie w póki co próbnym (jak widać po grafice xD) segmencie o nazwie OWCA (O Wschodniej i Centralnej Azji), w którym będę pisał o… wydarzeniach dziejących się w Azji w ostatnim czasie. Jeszcze nie wiem jaka miałaby być docelowa częstotliwość segmentu (czy cotygodniowy, czy codwutygodniowy, czy miesięczny - się zobaczy), natomiast ze względu na obszerność materiału będę go dzielił na 3 części:

* Azja Centralna

* Azja Południowo-wschodnia

* Azja Wschodnia

Dlaczego akurat te 3 obszary? Bo interesuje mnie generalnie rzecz ujmując Azja na południe od Rosji i na wschód od Iranu. A zapytacie gdzie Azja Południowa? W d… Ujmijmy to w ten sposób, że nie czuję się zbytnio przywiązany do tego regionu, zdominowanego przez Indie i nie czuję się w nim ekspertem. Niemniej co gdzieś tam przeczytam ciekawszego, to postaram się dołączyć do obszaru Azji Centralnej, który jest zdecydowanie najmniejszym spośród 3 wymienionych przeze mnie obszarów (i na którym też znam się stosunkowo słabiej niż pozostałych, ale przynajmniej nie trzeba się kąpać w Gangesie).

Interesują mnie przede wszystkim tematy polityczne, gospodarcze i społeczne i takie będzie można tutaj znaleźć. Postaram się pisać skrótowo, co by w minimum formy zawrzeć maksimum treści - a co uznacie za ciekawsze, to nie wykluczam, że mogę rozwinąć w osobnym artykule. Aha, przy napisaniu tych tekstów nie wydano ani jednego tokena na AI 😉 Zapraszam!

*

## Azja Centralna

Korea Południowa zorganizowała swój pierwszy szczyt z państwami Azji Centralnej (bez Afganistanu). Przywódcy 6 państw zgodzili się na kolejne szczyty odbywające się co 2 lata, by uczynić współpracę bardziej regularną. Głównymi tematami rozmów były inwestycje w wydobycie i rafinację surowców metali ziem rzadkich, których Korea Południowa potrzebuje dla swojego przemysłu. Korea zainwestuje także kapitał w rozwój infrastruktury na terenie tych państw oraz zaoferowała współpracę dot. energii nuklearnej krajom, które dążą do zbudowania swojej pierwszej elektrowni.

*

#### Kazachstan :flag-kz:

31 sierpnia nowy, jednoizbowy parlament tego kraj zatwierdził nowego wiceprezydenta (nowe stanowisko, utworzone na podstawie nowej konstytucji Kazachstanu z marca tego roku) oraz starego premiera na swoich stanowiskach, wraz z prawie tym samym rządem co przed wyborami. Nowa partia starego przywódcy Kasyma-Żomarta Tokajewa uzyskała w sierpniowych wyborach zdecydowaną większość głosów, a co za tym idzie, mandatów, czym umocniła swoją zdecydowaną władzę. W ten sposób Tokajew ucieka od widma dramatu, który odbył się w styczniu 2022 roku (protestów przeciwko władzy, które po brutalnym stłumieniu otrzymały przydomek Krwawego Stycznia) oraz wszelkich związków z emerytowanym przywódcą Nursułtanem Nazarbajewem.

Wiceprezydent Kazachstanu Erlan Karin

*

8 września 5 osób zostało skazanych na kilka lat więzienia za domniemaną zbrojną próbę przejęcia siedziby prezydenckiej rezydencji oraz władzy w Kazachstanie w ubiegłym roku, połączoną z nawoływaniami do masowych zamieszek i nielegalnym posiadaniem środków wybuchowych. Rozprawa odbywała się za zamkniętymi drzwiami. Najprawdopodobniej byli to zwyczajni aktywiści, którzy mieli tylko na celu zorganizowanie jakichś protestów - kazaski wymiar sprawiedliwości ma już doświadczenie w tego typu sprawach, na czele ze skazaniem 7 aktywistów, którzy planowali wjechać do siedziby prezydenta traktorem. Łącznie od 2024 roku w więzieniu znajduje się przynajmniej 17 osób skazanych za podobne przestępstwa

*

#### Kirgistan :flag-kg:

10 września sąd w Biszkeku utrzymał wyrok 4 lat więzienia w zawieszeniu na 3 lata dla byłego szefa bezpieczeństwa tego kraju Kamczybeka Taszijewa (oraz 7 innych osób), ale zmienił kwalifikację czynu ze spiskowania w celu obalenia rządu na “naruszanie praw wyborczych”. Sprawa zaczęła się w lutym tego roku, kiedy grupa prominentnych obywateli Kirgistanu wystąpiła z listem o przeprowadzenie przyspieszonych prezydenckich wyborów, jako że obecny prezydent Sadyr Dżaparow został wybrany na to stanowisko w styczniu 2021 roku, kiedy to obowiązywała zasada jednej 6-letniej kadencji, jednakże parę miesięcy później dokonano zmiany konstytucji i liczby oraz długości kadencji: do dwóch 5-letnich. Dżaparow uważa, że za sprawą nowej konstytucji obowiązuje go już nowy limit dwóch kadencji (nawet jeśli ta pierwsza jest 6-letnia). Kilka godzin po ukazaniu się tego listu, osoby pod nim podpisane zaczęły być aresztowane, a wśród nich znalazł się również ówczesny szef służby bezpieczeństwa Taszijew, który był powszechnie uważany za następcę Dżaparowa. Tak nastąpił burzliwy koniec przyjaźni między oboma panami, którzy 13 lat temu wspólnie odbywali wyrok więzienia za próbę obalenia ówczesnego rządu.

Taszijew po lewej, Dżaparow po prawej

*

Pod koniec września formalnie wyznaczona została data nowych wyborów prezydenckich - odbędą się 27 stycznia 2027 roku. Na ten moment znanych jest dwóch kandydatów: obecny prezydent Sadyr Dżaparow oraz ubiegający się o tę pozycję już wielokrotnie (zawsze bez powodzenia, np w 2011 roku zdobył 0,89% głosów) Omburek Suwanaliew. Dżaparow i obóz jego władzy uważają, że jest on uprawniony do ubiegania się o drugą kadencję na tym stanowisku, co w tym roku potwierdził Sąd Konstytucyjny. Nawet jeśli pojawią się dodatkowi kandydaci, to z dużą dozą pewności można założyć, że “demokratycznym” zwycięzcą zostanie ogłoszony Dżaparow.

*

#### Tadżykistan :flag-tj:

Państwa Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (OUBZ) pod przywództwem Rosji w połowie września odbyli ćwiczenia w Kazachstanie. Głównym celem ćwiczeń było przeszkolenie się na wypadek najpoważniejszego zagrożenia w regionie Azji Centralnej. tj. eskalacji napięć na granicy któregoś z państw z Afganistanem. Tego typu ataki ze strony lokalnych bojowników mają miejsce co jakiś czas i uległy nasileniu począwszy od końca zeszłego roku, kiedy to na obszarze Tadżykistanu zginęło 5 chińskich robotników czy 2 strażników granicznych z Tadżykistanu. Tadżykistan domaga się wsparcia od sojuszników we wzmocnieniu swojej granicy. Tej jesieni ma nadejść pierwsza dostawa broni i wyposażenia dla tadżyckiej armii.

*

#### Afganistan :flag-af:

Nowa eskalacja na granicy Afganistanu i Pakistanu: obszar przygraniczny Pakistanu jak zwykle w ostatnich miesiącach wrze. Począwszy od kilku lat w mniejszym stopniu, a zwłaszcza od około roku oba kraje znajdują się w spirali agresji: najpierw w Pakistanie dochodzi o eksplozji bomby w wyniku zamachu terrorystycznego, po czym pakistańskie wojsko oskarża o atak afgańskich bojowników i rozpoczyna ataki na bazy na terenie Afganistanu, w których zdaniem Pakistanu giną bojownicy, a zdaniem Afganistanu giną cywile, po czym przychodzi chwilowy spokój.

Najnowszy atak przeprowadzony został na meczet w Kohacie, na północy Pakistanu, w wyniku którego zginęło 31 osób, głównie służby bezpieczeństwa. Dzień wcześniej atak przeprowadzono na konwój wojskowy, zginęło 6 żołnierzy. Kilka dni później Pakistan odpowiedział ogniem - w wyniku ataku zginęło albo (zdaniem Pakistanu) 28 bojowników, albo (zdaniem Afganistanu) 3 cywili. Doszło do kolejnej wymiany ataków dronami i bombami. Pakistan miał uniemożliwić kolejny atak afgańskiej grupy na pakistańskie siły. Z kolei Afganistan stwierdził, że udało mu się zabić grupę 28 bojowników z Pakistanu, czemu Pakistan zaprzecza. Kto mówi prawdę, a kto nie, nie sposób stwierdzić.

Konflikt pomiędzy dawnymi sojusznikami (Pakistan wspierał przez wiele lat Taliban i świętował zdobycie przez nich władzy w Afganistanie 5 lat temu) w dalszym ciągu się tli, mimo przeprowadzanych w tym samym czasie kolejnych prób zawiązania trwalszego niż dotychczasowe rozejmu. Problemem jest granica (linia Duranda), która w wielu miejscach jest jedynie kreską na mapie, dzielącą lokalne ludy Pasztunów na części, co wykorzystują lokalni bojownicy, przenikając przez granicę w sposób niezauważony. Dodatkowo Afgańczycy nawiązują współpracę z Indiami, co Pakistanowi jest bardzo mocno nie w smak.

*

## Azja Południowa

#### Pakistan :flag-pk:

15 września na północy Morza Arabskiego doszło do kolizji pakistańskiej korwety PNS Hunain oraz indyjskiego okrętu wojskowego INS Kolkata. W wyniku zdarzenia nie doszło do żadnych większych uszkodzeń, jednakże dyplomacja obu państw zaczęła pracować na najwyższych obrotach, obwiniając to drugie państwo o doprowadzenie do kolizji. Poprzednie tego typu zdarzenie pomiędzy okrętami obu państw miało miejsce w 2011 roku, co także spowodowało napięcia na poziomie dyplomatycznym. Jednocześnie obecna kolizja to pierwsze zdarzenie między wojskami obu państw od kilkudniowych starć w maju zeszłego roku. Tym razem skończyło się wyłącznie na niewielkich uszkodzeniach i wzajemnych oskarżeniach.

*

Przywódcy wojsk Pakistanu, Turcji i Arabii Saudyjskiej spotkali się w Rijadzie, by przedyskutować wzmocnienie współpracy ze sobą w ramach zawiązanego w sierpniu sojuszu wojskowego. Turecka strona poinformowała, że nie wykluczone jest poszerzenie sojuszu o większą liczbę państw muzułmańskich. Żadne z państw sygnatariuszy paktu nie zdecydowało się na uruchomienie artykułu wiążącego inne do wzajemnej obrony pomimo ataków z terytorium Afganistanu (na Pakistan) i Jemenu (na Arabię Saudyjską)

*

27 września miał się odbyć wielki protest przeciwko wojskowemu rządowi w sprawie uwolnienia Imrana Khana z więzienia. Miał, albowiem został przełożony na kolejny weekend, 4 października. Wszystko ze względu na bardzo duże przygotowania władz do tego protestu - na ulicach stolicy państwa pojawiły się kontenery, blokujące główne arterie Islamabadu, do miasta zostały skierowane także duże dodatkowe siły bezpieczeństwa. Dla pewności zatrzymano również 3 siostry Khana oraz wielu innych aktywistów partyjnych związanych z Khanem pod pozorem potrzeby zapewnienia porządku publicznego. Ostatni większy protest w tej samej sprawie 2 lata temu zakończył się bardzo dużymi zamieszkami i śmiertelnymi starciami z siłami bezpieczeństwa. Imran Khan jest bardzo popularnym politykiem i byłą gwiazdą krykieta, który w 2022 roku został usunięty z funkcji premiera kraju w wyniku wotum nieufności, po czym niedługo znalazł się w więzieniu i skazany na 14 lat więzienia za udział w sprawie korupcyjnej. Jego zwolennicy uważają go za więźnia politycznego, który został skazany by wojsko mogło kontrolować władzę.

*

#### Indie :flag-in:

W grupie Tata, wielobranżowym kompleksie mającym roczne przychody rzędu 180 mld USD, doszło do dużego kryzysu. Spółka holdingowa oraz kontrolująca ją charytatywna organizacja Tata Trusts od wielu miesięcy nie zgadzają się co do szeregu tematów: począwszy od potencjalnego debiutu na giełdzie, narzucanego przez bank centralny Indii, po planowane wyjście z inwestycji przez jednego z mniejszościowych inwestorów. Tym razem jednak w połowie miesiąca zarząd spółki holdingowej ponownie mianował obecnego prezesa spółki Natarajana Chandrasekarana na kolejną pięcioletnią kadencję, co publicznie oprotestowała Tata Trusts w postaci patriarchy rodziny Noela Tata. Chandra wykorzystał wewnętrzne podziały wewnątrz swojego głównego udziałowca - dwaj obecni nominaci trustu nie zgadzają się w niemalże każdej decyzji, więc ich głos w postaci 66% udziałów jest podzielony na pół. Chandra jest też obecnie znany z tego, że ma bardzo mocne kontakty w indyjskim rządzie, co może pomóc w przezwyciężeniu wewnętrznego kryzysu na swoją korzyść.

*

W Indiach nadchodzi nowa fala protestu - po sukcesach Ruchu Karaluchów skutkujących rezygnacją ministra edukacji na tle skandali z wyciekami egzaminów wstępnych na studia, teraz głównym punktem jest sytuacja wokół indyjskiej komisji wyborczej. W zeszłym roku rozpoczęty został proces odświeżenia listy wyborców w kraju, który opozycja krytykuje jako mający wspierać obecną partię rządzącą. Chodzi o proces usuwania nawet 130 milionów wyborców na terenie całego kraju bez żadnej informacji oraz dodawanie nowych bez większej ich weryfikacji - finalne efekty nie są jeszcze znane. W ramach tego procesu w ostatnich miesiącach pojawiło się 14 głosów sprzeciwu od kilku osób będących w składzie głównej komisji wyborczej, ale zostały one zignorowane. Partia rządząca premiera Modiego uważa, że nagłaśnianie problemu ma na celu odwrócenie uwagi od kolejnych porażek wyborczych opozycji. Chociażby w Zachodnim Bengalu przed tegorocznymi wyborami, zdecydowanie wygranymi przez BJP, z list wyborców usuniętych zostało 9 mln osób. Obecne protesty mają za zadanie doprowadzić do rezygnacji szefa komisji wyborczej Gyanesha Kumara. Póki co protestują główne partie opozycyjne (i ich manifestacje spotkały się w niektórych miejscach z gazem pieprzowym czy armatkami wodnymi), ale od 2 października do protestów ma włączyć się Ruch Karaluchów, któremu jako pierwszej sile od wielu lat udało się osiągnąć jakiś sukces w konfrontacji z władzą Modiego.

*

W weekend 12-13 września w Indiach odbył się od dawna oczekiwany szczyt BRICS, podczas którego doszło do pierwszej od 7 lat wizyty przywódcy Chin Xi Jinpinga w Indiach - a od tego czasu doszło zarówno do zdecydowanego zaostrzenia wzajemnych relacji, na czele z przygranicznymi potyczkami w 2020 roku, jak i do poprawienia obustronnych relacji w ostatnich latach i powrotem do dawnych standardów współpracy. Od samego spotkania nie oczekiwano żadnych przełomów - i takie też się nie wydarzyły, było to po prostu potwierdzenie ocieplających się wzajemnie relacji. Poza tym innymi wartymi uwagi było spotkanie przywódców Indii i Rosji czy wspólna deklaracja poszerzania skali prowadzenia handlu i płatności w lokalnych walutach, rezygnując tym samym z używania amerykańskiego dolara. Chiny w postaci Xi zaproponowały wsparcie w rozwijaniu promowanych przez siebie open-source produktów AI, zaś Indie ostrzegły przed używaniem kluczowych surowców jako gospodarczej broni. W końcowym dokumencie udało się pogodzić stanowiska wszystkich państw dotyczące wojny na Bliskim Wschodzie - wybrzmiał komunikat o powściągliwości i unikaniu działań, które „mogłyby jeszcze bardziej zaostrzyć sytuację”, bez wymieniania jednak konkretnych państw zaangażowanych w konflikt. Konkretów brak. O idiotycznych plotkach o potencjalnym udarze Xi Jinpinga szkoda wspominać.

*

#### Sri Lanka :flag-lk:

Syn byłego prezydenta Mahindy Rajapaksy został aresztowany za korupcję - oskarża się go o otrzymanie ok 800 tys USD łapówki związanej z kontraktem na zakup samolotów dla lankijskiej linii lotniczej w latach 2012-2013. Areszt to część trwającego międzynarodowego śledztwa, w ramach którego Airbus zapłacił 4 mld USD grzywny właśnie za udzielanie łapówek by zakupione zostały samoloty europejskiego producenta. Namal Rajapaksa jest obecnie reprezentantem opozycyjnej partii, która potępiła aresztowanie, mówiąc że miało ono podłoże polityczne.

*

#### Malediwy :flag-mv:

Kraj stoi w obliczu problemów z dostępnością amerykańskich dolarów. Wyspiarski kraj jest w dużej mierze uzależniony od importu większości podstawowych towarów, za które płatność następuje w dolarach. Malediwskie rezerwy walutowe mają stanowić jednakże jedynie równowartość 1,5 miesiąca importu do kraju (bezpiecznym poziomem buforowym jest ok. 3 miesięczny zapas). Dodatkowym problemem są narastające płatności odsetek od zaciągniętych pożyczek na kolejne projekty infrastrukturalne. Malediwy od wielu lat balansują w obliczu możliwego bankructwa. Na ten moment obserwowane są przedłużające się opóźnienia w płatnościach zagranicznym dostawcom czy wzrost kursu dolara na czarnym rynku nawet o 50% względem oficjalnego kursu walutowego.

*

#### Bangladesz :flag-bd:

Epidemia odry w kraju zbiera duże żniwo - od marca zmarło tam blisko 1100 osób, głównie dzieci. Jeszcze do niedawna państwo wydawało się być bliskie niemalże wyeliminowania choroby w kraju (ostatnie lata to zaledwie kilkaset odnotowanych przypadków rocznie), jednakże w następstwie problemów w opiece zdrowotnej w latach 2024-25. kiedy to kraj był pogrążony w chaosie po obaleniu wieloletniej przywódczyni Sheikh Hasiny, kampanie szczepień zostały zakłócone. Od początku epidemii w marcu odnotowano blisko 187 tys. przypadków podejrzeń odry, z czego ponad 21 tys. zostało laboratoryjnie potwierdzonych, a 165 tys. osób trafiło do szpitali. Bangladeskie szpitale stały się w wyniku tego okropnie zatłoczone, w czym nie pomaga dodatkowo rosnąca liczba pacjentów chorych na dengę. W tym roku rozpoczęto nadzwyczajną kampanię szczepień przeciwko odrze i różyczce prowadzoną wraz z WHO, objęto nią około 18 mln dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat. Osiągnięcie 95% wyszczepienia populacji, które mogłoby powstrzymać chorobę przed szerszym rozprzestrzenianiem się, może jednak zająć jeszcze trochę czasu.

Tyle na dziś, prawdopodobnie pojutrze Azja Południowo-Wschodnia zaś w weekend Azja Wschodnia 😉 Zapraszam do komentarzy w kwestii wszelkich uwag, wszak póki co to tylko próbna wersja 😉