#starozytnyrzym

#ksiazki #historia #starozytnyrzym

"Populus. Jak żyli i umierali starożytni Rzymianie"

Guy de la Bedoyere

Szkoła tak skutecznie obrzydziła mi starożytny Rzym, że nigdy nie sięgałem po żadne książki czy filmy dokumentalne na jego temat. Faceci ubrani w ręczniki i walki gladiatorów no i czasami jeszcze ktoś kogoś zabił z pobudek politycznych. Panie a idź pan... Musiałem sam pojechać kilka razy do Włoch, zobaczyć trochę antycznych ruin i dotknąć historii, by zainteresować się tematem. Po książkę "Populus" sięgnąłem jednak nieco z przypadku. Po prostu rzuciła mi się w oczy w Empiku. Kupiłem i... wsiąknąłem. Autor w sposób niezwykle przystępny a przy tym (co dla mnie zawsze jest niezwykle istotne) mocno oparty na źródłach przedstawia codzienne życie w antycznym Rzymie. Mamy tutaj i temat wolnego czasu, uczt, prostytucji, niewolników, rozrywek ale też walk o władzę i polityki. Słowem wszystko to, co było treścią życia ludzi w tamtych czasach. Mimo lekkości pióra autora trzeba tę pozycję czytać w skupieniu. Czasami trochę gubiłem się w datach, imionach itd. ale nie psuje to ogólnej przyjemności z czytania. Ponadto książka jest pięknie wydana w twardej oprawie i z wkładkami z kolorowymi ilustracjami.

Newsy książkowe od Whoresbane'a!

Wydawnictwo Port zapowiada książkę historyczną. "Rzymianie. 2000 lat historii" Edwarda J. Wattsa w księgarniach od 23 września 2026 roku. Wydanie w twardej oprawie obejmuje 896 stron, w cenie detalicznej 149,90 zł. Poniżej okładka i krótko o treści.

Porywająca opowieść o dziejach Rzymu – od jego narodzin aż po upadek Konstantynopola.

Gdy dziś myślimy o starożytnych Rzymianach, zwykle widzimy świat Cycerona i Cezara: republikę, a następnie imperium, które miało runąć pod naporem barbarzyńców w V wieku naszej ery.

Edward J. Watts zrywa z tym uproszczonym obrazem. W książce Rzymianie. 2000 lat historii przedstawia pierwszą tak kompletną historię Rzymu obejmującą całe dwa tysiąclecia jego istnienia. Nagradzany historyk prowadzi czytelnika przez najważniejsze wydarzenia rzymskich dziejów: wojny punickie, upadek republiki, narodziny chrześcijaństwa, zdobycie Rzymu przez Alaryka, ekspansję islamu, bitwę pod Manzikertem oraz najazdy krzyżowców, które ostatecznie doprowadziły do kresu imperium.

Watts pokazuje, że źródłem niezwykłej trwałości Rzymu była różnorodność ludzi, którzy przez stulecia nazywali siebie Rzymianami. To opowieść nie tylko o Auguście, Marku Aureliuszu i Konstantynie, lecz także o Karolu Wielkim, Justynianie i Manuelu Komnenie – oraz niezliczonych kobietach i mężczyznach, którzy wspólnie stworzyli najpotężniejsze państwo w historii świata.

Szeroko zakrojona, odkrywcza i pełna rozmachu książka, która pozwala spojrzeć na Rzym na nowo.

#ksiazkiwhoresbane 'a - tag, pod którym chwale się nowymi nabytkami oraz wrzucam newsy o książkach

Chcesz mnie wesprzeć? Mój Onlyfans ( ͡° ͜ʖ ͡°)

⇒ patronite.pl/ksiazkiWhoresbane

⇒ suppi.pl/ksiazkiwhoresbane

#ksiazki #czytajzhejto #wydawnictwoport #edwardjwatts #historia #starozytnyrzym

Rzymskie sposoby na „zarządzanie” kaczkami :duck::hatching_chick: Zarówno źródła archeologiczne, jak i źródła pisane dostarczają dowodów na to, że kaczki oraz kacze jaja pojawiały się w diecie starożytnych Rzymian, a w niektórych prowincjach bywały nawet spożywane szczególnie często. Kaczka nie była jednak w starożytnym Rzymie ptakiem udomowionym i wydaje się, że miała dość ciekawy, pośredni status pomiędzy ptakiem dzikim a ptakiem hodowlanym. Nie była hodowana w taki sam sposób, jak hodowane były kury czy gęsi – ale nie była też ptakiem pozyskiwanym tylko i wyłącznie podczas polowań.

Columella, żyjący w I wieku n.e. rzymski autor pism poświęconych agrotechnice, opisywał w swoim dziele De re rustica, w jaki sposób „zarządzać” kaczkami, takimi jak krzyżówki, cyraneczki czy głowienki, oraz podobnymi ptakami wodnymi, takimi jak łyski. Zalecał budowanie dla nich specjalnych, ogrodzonych i okrytych od góry siatką stawów z łagodnie opadającymi brzegami, płynącą wodą oraz z otoczeniem obsadzonym odpowiednimi roślinami i zaaranżowanym tak, by ptaki miały gdzie pływać, żerować, ukrywać się, odpoczywać i zakładać gniazda. Zdaniem Columelli, obowiązkowym elementem takiego stawu powinna być umieszczona pośrodku, porośnięta gęstą roślinnością wysepka, na której kaczki chętnie zaszywają się, by odpocząć. Zgromadzone na stawie ptaki dokarmiano przede wszystkim zbożem, by je podtuczyć, chociaż zapewniano im też dostęp do pokarmu wodnego.

Columella opisywał także praktykę podbierania jaj z gniazd dzikich kaczek i podkładania ich kurom. Wyklute z takich jaj kaczki zamykano później w ptaszarniach, gdzie jak zapewniał autor, „z całą pewnością będą się mnożyć”. Chwytane i zamykane w ptaszarniach dorosłe kaczki, zdaniem Columelli, są zbyt mocno przyzwyczajone do życia na wolności i w niewoli zwykle ociągają się ze składaniem jaj.

Wszystkie te praktyki niekoniecznie świadczą jednak o udomowieniu kaczki w starożytnym Rzymie. W starannie zaprojektowanych, ogrodzonych i osiatkowanych stawach trzymano raczej złapane żywcem dzikie ptaki, które następnie karmiono, tuczono i zjadano. Nawet, jeśli od czasu do czasu udawało się je rozmnożyć, ich potomkowie raczej nie uformowali odrębnej genetycznie populacji kaczek udomowionych.

#ciekawostki #ciekawostkihistoryczne #historia #przyroda #natura #zwierzeta #ptaki #kaczki #starozytnosc #starozytnyrzym

:arrow_right: tag serii: #7ciekawostekprzyrodniczych

#heheszkijezyki #starozytnyrzym

Newsy książkowe od Whoresbane'a!

Dom Wydawniczy REBIS przygotowuje nową książkę historyczną. "Idący na śmierć. Gladiatorzy w starożytnym Rzymie" Harry'ego Sidebottoma wylądują w księgarniach 8 września 2026 roku. Wydanie w twardej oprawie ma 416 stron, w cenie detalicznej 99 zł. Poniżej okładka i krótko o treści.

24 godziny z życia rzymskiego gladiatora

Jak naprawdę wyglądało życie na bezlitosnej arenie starożytnego świata

 Wznoszący skrwawioną broń gladiator to jeden z głównych symboli starożytnego świata. Dziś fascynuje, ale w swoich czasach był postacią kontrowersyjną ‒ przez jednych idealizowaną, przez innych nienawidzoną, lecz niezmiennie tkwiącą głęboko w rzymskiej kulturze.

Jakie było jego prawdziwe znaczenie dla Rzymian? Jak postrzegali oni gladiatorów i ich krwawe igrzyska? I co nam to mówi o rzymskim stylu życia?

Doskonale napisana i oparta na rzetelnych źródłach książka Sidebottoma opowiada o gladiatorach i tych, którzy śledzili ich popisy. Objaśnia i analizuje powszechną namiętność mieszkańców imperium rzymskiego do krwawych widowisk, a jednocześnie przybliża ich poglądy na wszelkie sprawy, od wolności i niewolnictwa po seks i pożądanie, od odwagi i tchórzostwa po śmierć i życie pozagrobowe.

Idący na śmierć zabierają czytelnika w niezapomnianą, rozpisaną na dwadzieścia cztery godziny przygodę, która rozpoczyna się w noc poprzedzającą igrzyska, a kończy z nastaniem kolejnego wieczora.

#ksiazkiwhoresbane 'a - tag, pod którym chwale się nowymi nabytkami oraz wrzucam newsy o książkach

Chcesz mnie wesprzeć? Mój Onlyfans ( ͡° ͜ʖ ͡°)

⇒ patronite.pl/ksiazkiWhoresbane

⇒ suppi.pl/ksiazkiwhoresbane

#ksiazki #czytajzhejto #rebis #historia #starozytnyrzym #gladiatorzy #harrysidebottom

#historiashitposting #konsole #4chan #starozytnyrzym

Newsy książkowe od Whoresbane'a! 

Wydawnictwo Poznańskie zapowiada książkę historyczną. "Złoto, srebro i krew. Historia starożytnego Rzymu" Garetha Herneya ukaże się 29 lipca 2026 roku. Wydanie w twardej oprawie, w cenie detalicznej 79,90 zł. Poniżej okładka i krótko o treści.

Oto opowieść o tysiącletniej historii starożytnego Rzymu – jednak tym razem opowiadają ją nie wodzowie i poeci, nie kronikarze lub pomniki, lecz najpowszechniejszy i najbardziej trwały przedmiot wytworzony przez cywilizację: monety.

Monety były dla Rzymian czymś więcej niż tylko towarzyszami codzienności. Złote aureusy, srebrne denary i brązowe sesterce stały się kroniką imperium, metalowymi płótnami, na których utrwalano wizerunki bogów i wodzów, a także ich zwycięstwa i marzenia o potędze. Każdy detal – kontury świątyń, imiona boskich patronów, twarze bohaterów cesarstwa – niósł w świat wiadomości, kto wspiął się na szczyt władzy, a kto pogrążył w niesławie.

Gareth Harney zabiera czytelników w niezwykłą podróż po starożytnej historii: od legendy o wilczycy karmiącej bliźnięta Romulusa i Remusa aż po dramatyczny upadek cesarzy. Pisze z rzetelnością historyka i pasją kolekcjonera, łącząc barwną, filmową narrację z opartą na najnowszych odkryciach wiedzą historyczną, pozwalającą spojrzeć na imperium z zupełnie nowej perspektywy. To lektura dla wszystkich: zarówno miłośników historii antycznej, jak i tych, którzy dopiero chcą odkryć Rzym – dla każdego, kto czuje dreszcz, kiedy przeszłość naprawdę ożywa.

#ksiazkiwhoresbane 'a - tag, pod którym chwale się nowymi nabytkami oraz wrzucam newsy o książkach

Chcesz mnie wesprzeć? Mój Onlyfans ( ͡° ͜ʖ ͡°)

⇒ patronite.pl/ksiazkiWhoresbane

⇒ suppi.pl/ksiazkiwhoresbane

#ksiazki #czytajzhejto #wydawnictwopoznanskie #historia #starozytnyrzym #garethherney

#heheszkihistoryczne #starozytnyrzym

Newsy książkowe od Whoresbane'a!

Dom Wydawniczy REBIS ogłasza dodruk historyczny. "Chwała Rzymu" Anthony'ego Everitta ponownie w sprzedaży od 9 czerwca 2026 roku. Wydanie w twardej oprawie obejmuje 464 strony, w cenie detalicznej 89 zł. Poniżej okładka i krótko o treści.

Pasjonująca opowieść o tym, jak z małej osady nad Tybrem Rzym przekształcił się w imperium, które zmieniło oblicze świata.

Anthony Everitt przedstawia wciągającą, a przy tym rzetelną naukowo opowieść o drodze Rzymu do chwały, pełną ważnych lekcji dla naszej epoki. Jak starcie między patrycjuszami i plebejuszami kształtowało politykę republiki? Dlaczego roztropna rzymska strategia oferowania obywatelstwa pokonanym sąsiadom przyczyniła się do rozwoju kiełkującego imperium? Jak to się stało, że niewyobrażalne bogactwo i potęga wypaczyły tradycyjną republikańską virtus i w Rzymie, triumfującym na zewnątrz, pojawiły się pierwsze oznaki rozkładu wewnętrznego?

Autor kreśli niezapomniane portrety wielkich Rzymian, m.in. Cyncynata ,symbolu rzymskiej odwagi i surowości obyczajów; błyskotliwego wodza Scypiona Afrykańskiego, który odparł zagrożenie ze strony Hannibala. Oddaje też głos pisarzom, historykom, myślicielom, których uwagi na temat sztuki rządzenia i „dobrego życia“ inspirowały wszystkie zachodnie potęgi od starożytności po obecne czasy, jak choćby Cyceron, wytrawny prawnik, mówca i filozof – jego pisma poświęcone sprawiedliwości i wolności do dziś kształtują nasz dyskurs polityczny.

#ksiazkiwhoresbane 'a - tag, pod którym chwale się nowymi nabytkami oraz wrzucam newsy o książkach

Chcesz mnie wesprzeć? Mój Onlyfans ( ͡° ͜ʖ ͡°)

⇒ patronite.pl/ksiazkiWhoresbane

⇒ suppi.pl/ksiazkiwhoresbane

#ksiazki #czytajzhejto #rebis #historia #starozytnyrzym #starozytnosc

#starozytnyrzym #heheszkihistoryczne #filmy #ridleyscott

#algieria #starozytnyrzym #timgad

Timgad (Timkad, arab. تيمقاد = Tīmqād, łac. Thamugadi) – starożytne miasto w Afryce Północnej, na terenie dzisiejszej Algierii. Zachowany do dziś kompleks ruin został w 1982 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO.

Miasto zostało założone w 100 roku naszej ery przez cesarza Trajana w miejscu wcześniejszej osady kartagińskiej. Szybko uzyskało ono rzymskie prawa miejskie, co było równoznaczne z uznaniem jego mieszkańców za obywateli Rzymu.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Timgad

#heheszki #archeologia #heheszkihistoryczne #starozytnyrzym #galia

The secret slave returns policy of the roman empire

#rzym #starozytnyrzym #niewolnictwo &źródło

Actio redhibitoria – w prawie rzymskim powództwo kupującego przeciwko sprzedawcy o zwrot wzajemnych świadczeń z powodu wad fizycznych rzeczy kupionej.
...
Na mocy edyktu edylów kurulnych sprzedawcy odpowiadali za wady sprzedawanych zwierząt i niewolników skatalogowane w edykcie, a o których nie powiadomili kupującego. Przyjmowano, że osoba trudniąca się handlem zna swój towar i zna jego wady.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Actio_redhibitoria

Newsy książkowe od Whoresbane'a!

Państwowy Instytut Wydawniczy zapowiada wznowienie i nowość w serii Rodowody Cywilizacji. "Łowcy przygód w dalekich krainach" Raimunda Schulza ponownie w księgarniach od 15 lutego, a "PAX. Wojna i pokój w złotej epoce Rzymu" Tom Holland 25 marca 2026 roku. Wydania w twardej oprawie liczą kolejno 696 i 376 stron, w cenach detalicznych 95 i 75 zł. Poniżej okładki i krótko o treści.

"Łowcy przygód w dalekich krainach"

Podróże antycznych bohaterów od razu kojarzymy z Odyseuszem. Tymczasem Raimund Schulz pokazuje, że prawdziwych Odyseuszy było całkiem wielu. Na wyprawy w nieznane, na odkrywcze przygody, na przecieranie nowych szlaków kupieckich decydowali się śmiałkowie greccy, feniccy, chińscy, indyjscy czy wreszcie Rzymianie. Ich dokonania autor starannie zebrał śledząc przekazy ze wszystkich bez mała kultur starożytnych. Zdumiewa rozmach tych wypraw i ich opisów – od koła podbiegunowego na północy do południowych krańców Afryki, od wysp atlantyckich do dalekich Chin. Rzecz opisana barwnie i wciągająco by czytelnik też mógł zakosztować smaku antycznych przygód w podróży i poczuł się odkrywcą.

"PAX. Wojna i pokój w złotej epoce Rzymu"

Książka Toma Hollanda, znanego brytyjskiego pisarza, tłumacza, autora książek popularnonaukowych, stanowi trzecią część jego tzw. rzymskiej trylogii. Tym razem Holland przenosi czytelnika w czasy cesarstwa w epoce pryncypatu, w okres triumfu pokoju (łac. pax), który nastąpił po serii trudnych i wyniszczających wojen. Autor opisuje zawiłe i nie tak pokojowe, jak wskazywałby tytuł książki, dzieje Rzymu od wojny o władzę w 68 r., przez rządy Flawiuszy (Wespazjana i jego dwóch synów, Tytusa i Domicjana), którzy doszli do władzy po kryzysie czterech cesarzy, czasy Trajana, kiedy cesarstwo osiągnęło najszerszy zasięg swoich granic, po rządy Hadriana, kiedy przypadł okres prosperity w państwie, a tym samym upragniony pokój. Zmienne losy cesarzy i cesarstwa, tudzież postaci drugorzędnych, które Holland przywołuje na kartach książki, zostały ukazane w taki sposób, że nawet nieprzygotowany odbiorca z łatwością dostrzeże, jak niebywale złożona była cywilizacja rzymska w każdym aspekcie jej funkcjonowania, od polityki poczynając, na religii kończąc. Relacjonując dzieje wojen i czasy apogeum cesarstwa rzymskiego Holland prowokuje do refleksji nad dziejami wielkich imperiów.

#ksiazkiwhoresbane 'a - tag, pod którym chwale się nowymi nabytkami oraz wrzucam newsy o książkach

Chcesz mnie wesprzeć? Mój Onlyfans ( ͡° ͜ʖ ͡°) ⇒ patronite.pl/ksiazkiWhoresbane

#ksiazki #czytajzhejto #piw #historia #rodowodycywilizacji #ceram #raimundschulz #tomholland #starozytnyrzym

XD

#zajebanezfacebooka #memy #heheszki #historia #starozytnyrzym

II wojna punicka, w trakcie której miała miejsce bitwa pod Zamą, toczyła się w latach 218-201 p.n.e. Stronami konfliktu była Republika rzymska i Kartagina. Wojna objęła swoimi działaniami Półwysep Apeniński, Półwysep Iberyjski i Sycylię by ostatecznie rozstrzygnąć się na terenach

Newsy książkowe od Whoresbane'a!

Dom Wydawniczy REBIS ogłasza nową książkę Adriana Goldsworthy'ego. "Orzeł i lew. Rzym, Persja i wojna nie do wygrania" wyląduje na sklepowych półkach 28 października 2025 roku. Wydanie w twardej oprawie z obwolutą liczy 624 strony, w cenie detalicznej 99 zł. Poniżej okładka i krótko o treści.

Imperium rzymskie nie miało sobie równych. Ukształtowało kulturę zachodniego świata, uznane za wzorzec, według którego ocenia się wszystkie inne wielkie potęgi. Rozciągnięte od Brytanii po Saharę, od Atlantyku po Eufrat zapewniało obywatelom pokój i dobrobyt na niespotykaną wówczas skalę.

Jedynego godnego rywala miało na wschodzie, gdzie perscy monarchowie rządzili bezkresnym królestwem i kontrolowali szlaki handlowe do tajemniczych krajów Azji. To przez tamte ziemie przetoczył się dziejowy huragan w postaci Aleksandra Wielkiego, pozostawiając po sobie niedościgniony sen o potędze i chwale. Rzymscy cesarze marzyli o kroczeniu śladami Macedończyka, żadnemu się to jednak nie udało. Tylko tam Rzym musiał spowolnić ekspansję i w końcu się zatrzymać, gdyż dalej po prostu nie mógł już pójść.

W porywającej, epickiej relacji Goldsworthy przebudowuje nasze zrozumienie tej jednej z największych rywalizacji w dziejach ludzkości, prowadząc czytelnika przez historię i kontekst ponad siedmiuset lat współzawodnictwa dwóch mocarstw, w którym ani Rzym, ani Persja nie mogły zwyciężyć.

#ksiazkiwhoresbane 'a - tag, pod którym chwale się nowymi nabytkami oraz wrzucam newsy o książkach

Chcesz mnie wesprzeć? Mój Onlyfans ( ͡° ͜ʖ ͡°) ⇒ patronite.pl/ksiazkiWhoresbane

#ksiazki #czytajzhejto #rebis #adriangoldsworthy #historia #starozytnosc #starozytnyrzym #persja

Na obrazku: Portret rodziny Septymiusza Sewera z zatartym wizerunkiem Gety.
> Damnatio memoriae (łac. „potępienie pamięci”) – zjawisko oznaczające usunięcia z dokumentów, pomników i innych świadectw kultury materialnej imion, nazw i wizerunków osób oraz wydarzeń skazanych na zapomnienie[1].
>
> Chociaż termin damnatio memoriae jest łaciński, to w czasach rzymskich stosowano na tę praktykę określenia memoria damnata lub abolitio memoriae, a po raz pierwszy we współcześnie używanej formie pojawił się w rozprawie napisanej w Niemczech w 1689 r.[2]
>
> ...
>
> Idea damnatio memoriae znana była w starożytnym Egipcie; jej ofiarą stał się m.in. faraon Aj, którego następca rozkazał zniszczenie wzmianek i pamiątek po swoim poprzedniku[3]. Celowemu zniszczeniu uległy także inskrypcje w Asyrii ok. 1000 lat p.n.e.[4]
>
> ...
>
> Ta kara była stosowana także w starożytnej Grecji[5][6]. W starożytnym Rzymie nakładana za przestępstwa przeciwko godności ludu rzymskiego (crimen maiestatis). Polegała na wymazaniu skazanego z pamięci potomnych, zakazie noszenia jego nazwiska przez potomków i na zniszczeniu jego wszelkich wizerunków[7][8][6].
>
> W okresie cesarstwa potępienie pamięci stosowane było wobec szczególnie znienawidzonych cezarów. Po uchwaleniu przez senat damnatio memoriae posągi potępionego cesarza były niszczone, jego imię skuwane ze wszystkich inskrypcji. Przestawały obowiązywać, ze skutkiem wstecz, wszystkie jego decyzje, zarówno dotyczące spraw indywidualnych jak i wydane przez skazanego prawa. Rzymianie, zdając sobie sprawę z ogromnego zamieszania, które wprowadziłoby rzeczywiste wykonanie ostatniego nakazu, wykazując tu również swój zmysł praktyczny poprzestawali na wymazaniu imienia skazańca z dokumentów i nazw aktów prawnych[potrzebny przypis].
>
> Pierwszym cesarzem, którego spotkała ta kara był Kaligula. Później dotknęła m.in. Nerona, Domicjana, Getę, Maksymina Traka wraz z synem, Pupienusa i innych. Niektórzy, jak Karakalla, Kommodus czy Gordian II byli później rehabilitowani.
>
> ...
>
> W Polsce kara ta spotkała księcia Bezpryma, którego Gall Anonim nie wspomina w swojej kronice[11]. Innym władcą Polski, opisywanym w kontekście damnatio memoriae, jest Wacław III z czeskiej dynastii Przemyślidów[11]. Zarówno Bezprym jak i Wacław III (władający Polską w latach, odpowiednio, 1031–1032 i 1305–1306) nie są wymienieni w większości popularnych pocztów władców Polski, takich jak poczet Matejki, i do dzisiaj należą do zapomnianych władców polskich[11].
>
> https://pl.wikipedia.org/wiki/Damnatio_memoriae

Co do Wacława III to został zamordowany w drodzę do Polski:
> Przygotowującego się do wyprawy na Polskę Wacława III zaskoczyła w Ołomuńcu na Morawach skrytobójcza śmierć z rąk najemnego niemieckiego żołnierza – Konrada z Botenštejnu, który zadał królowi, odpoczywającemu w gościnie u komornika morawskiego Albrechta ze Sternberga, trzy ciosy sztyletem.
>
> https://pl.wikipedia.org/wiki/Wac%C5%82aw_III

#historia #starozytnyrzym #starozytnyegipt #starozytnagrecja #ciekawostkihistoryczne

„Po dziennej porcji blisko 30 kilogramów mięsa gasi pragnienie, opróżniając kapitolińską amforę wina (ok. 25 l)”. Maksymin Trak, nieznany rzeźbiarz, między 235, a 238 r. n.e. domena publiczna #hejto #ciekawostki #ciekawostkihistoryczne #historia #starozytnyrzym #ebook

Czy kryzys uczynił z Rzymu łatwy cel dla barbarzyńców, czy to ich najazdy osłabiły cesarstwo? Jak to możliwe, że starożytne imperium zostało rzucone na kolana? To, co dokładnie doprowadziło upadku Cesarstwa Rzymskiego, do dzisiaj jest kwestią sporną. Wojciech Jakubowski, Mariusz